Radio 4: de jeugd heeft de toekomst

Radio 4 moet in de toekomst misschien wijken voor jongerenzender FunX. ,,Dat is erbarmelijk en in Europa ongeëvenaard.''

De commotie is te vroeg én te laat. Er is helemaal niet besloten dat de klassieke zender Radio 4 uit de ether zal verdwijnen, zegt Ruurd Bierman van de raad van bestuur van Publieke Omroep (het overkoepelende bestuur van de omroepen). Maar dát Radio 4 binnen nu en vijf jaar van de FM-band gehaald zou kunnen worden, is oud nieuws, aldus Bierman. Die mogelijkheid werd begin dit jaar al genoemd in een beleidsplan van de Publieke Omroep. De zender zou alleen nog maar digitaal en via de kabel te beluisteren zijn.

Toen bleef het stil. Maar nu is alsnog commotie ontstaan toen de kwestie ter sprake kwam tijdens een `bijpraatgesprek' van de raad van bestuur en journalisten. Enkele journalisten publiceerden er over. Duizenden luisteraars reageerden met steunbetuigingen op de website van Radio 4. Het CDA stelde Kamervragen. Ruurd Bierman concludeert: ,,Radio 4 heeft zeer betrokken, hoogopgeleide en mondige luisteraars.''

Maar heel veel zijn het er niet. Gemiddeld 48.000. Het zogeheten bereik is groter, 800.000 mensen luisteren af en toe naar de zender. Het marktaandeel (het deel van alle luisteraars dat afstemt op Radio 4 ) komt echter niet boven de 2 procent. Maar het gaat niet alleen om luistercijfers, zegt Bierman. Hij vindt het een ,,kerntaak'' van de publieke omroep om cultuur over te dragen.

Radio 4 is in Nederland de enige klassieke zender die nog via de ether uitzendt. Het commerciële Classic FM raakte in 2003 de landelijke etherfrequentie kwijt toen die met een veiling herverdeeld werden. Classic FM bestaat alleen nog op de kabel en raakte een kwart van het marktaandeel kwijt. Margreet Teunissen, de netcoördinator van Radio 4 zegt: ,,Het zou erbarmelijk zijn als Radio 4 uit de ether verdwijnt. En in Europa ongeëvenaard.'' Alle Europese landen hebben een publieke klassieke zender, zegt zij.

Maar Radio 4 is eigenlijk niet het probleem waar de raad van bestuur mee worstelt. Het probleem is de jeugd. Met name allochtone jongeren kijken en luisteren te weinig naar de publieke omroep. De raad van bestuur wil daarom FunX, een publieke radiozender die deze doelgroepen wel bereikt (jong én multicultureel) een landelijke dekking geven. FunX, dat samenwerkt met jongeromroep BNN, heeft nu al lokale etherfrequenties in de vier grote steden.

Het liefst wil de raad van bestuur FunX landelijk verspreiden via de kabel. De Publieke Omroep heeft een commerciële kabelfrequentie voor FunX gekocht, maar wordt juridisch gedwarsboomd door de VCR, de vereniging van commerciële kabelexploitanten. Zij vrezen oneerlijke concurrentie.

Als het niet lukt om de landelijke kabel voor FunX te behouden, moet er een andere oplossing komen, zegt Bierman. En als er een zender uit de ether moet wijken, dan wordt als eerste naar Radio 4 gekeken. Die heeft van de publieke radiozenders de minste luisteraars. ,,We willen dat liever niet, maar de politiek wil dat wij jongeren bereiken.''

Het is geen oplossing om FunX met de publieke popzender 3FM te laten samenwerken, vindt Bierman. Naar 3FM luisteren vooral witte jongeren, die niet in de stad wonen. Zij houden van rock en pop. Terwijl de stadsjongeren kiezen voor R&B, rap en hiphop. Dat moet je niet mengen op één zender, zegt Bierman. Dan vervaagt het imago van het station.

De afdeling Kijk- en Luisteronderzoek (KLO) van de Publieke Omroep onderzoekt momenteel wat er gebeurt als FunX de frequentie van Radio 4 zou krijgen.

Onderzoeker Nies Marseille van KLO doet zijn werk met Radio 4 op de achtergrond. ,,Dat helpt als ik me moet concentreren''. Hij schat dat de zender een derde van de luisteraars zou kunnen verliezen. Veel mensen hebben thuis kabel, maar luisteren in de auto, op zolder en in de caravan via FM.

Hoeveel luisteraars FunX zou winnen, is moeilijker te zeggen. Maar de raad van bestuur kijkt niet alleen naar aantallen. Een jongere luisteraar weegt mogelijk zwaarder, want de druk vanuit de politiek om hen te bereiken is groot. Staatssecretaris Medy van der Laan (Cultuur, D66) eist een jongerenoffensief van de publieke omroep, en resultaat.