Nederland blijft achter de VS aanlopen

Nederland heeft iets met kruisraketten. In de jaren '80 wist het kabinet-Lubbers deze wapens met een voetnoot bij het plaatsingsakkoord nog net buiten de deur te houden. Kort daarna werd het onderwerp dat zoveel landgenoten op de been had gebracht van de agenda afgevoerd. Met de ineenstorting van het sovjetrijk verdween de dreiging van een Russische invasie in West-Europa. De kruisraketten, toen gloednieuw en onbeproefd, waren bedoeld geweest om, al dan niet voorzien van een atoomlading, diep te penetreren in vijandelijk gebied en de aanvoerlijnen van het aanvallende Rode Leger op te blazen. Een typische verdedigingstaak.

Dan begint voor het koninkrijk het kruisraketloze tijdperk. Maar daaraan komt nu een einde als het kabinet zijn zin krijgt. Afgelopen vrijdag besloot het kabinet fregatten van de Koninklijke Marine met kruisraketten uit te rusten. Het eerste protest moet nog op straat verschijnen. De tijden zijn veranderd. De kruisraket heeft in de gelederen van de Amerikaanse en Britse strijdkrachten zijn vaste plaats ingenomen en Nederland zal zich nu voegen bij deze militaire elite. Zoals krijgskunstdeskundige Kees Homan het afgelopen zaterdag voor de radio omschreef: Nederland doet mee aan deze tak van sport.

Wat opvalt is dat het kabinetsbesluit is genomen met een motivering die de werkelijkheid vertekent. De kruisraket is een verdedigingswapen, heet het. Dat is het alleen zolang het gebruikt wordt onder het motto: de aanval is de beste verdediging, het motto waaronder de preventieve oorlogen van de Amerikaanse president worden gevoerd. Zoals Homan uitlegde wordt de kruisraket ingezet om het hoofd van het vijandelijke leger te scheiden van de romp. Uitschakeling van commandoposten, observatiecentra, verbindingsknooppunten is de taak van de kruisraket. Eventueel ook de vernietiging van trainingskampen van terroristen.

De beide oorlogen tegen Saddam Hussein zijn met het afvuren van kruisraketten begonnen. Het grondoffensief kwam daar achteraan. Een poging om het hoofd gelijk maar te vernietigen, een rechtstreekse aanval met kruisraketten op een plaats waar volgens de geheime dienst de familie Hussein de nacht zou doorbrengen, leidde de laatste invasie in, maar miste het doel. De inlichtingen deugden niet. De bron kwam bij de aanval om het leven. Maar de strategische opzet slaagde. Na de eerste aanvallen trokken de Iraakse divisies zonder leider over de slagvelden. Veel militairen sloegen de weg in naar huis.

Stationering van kruisraketten op fregatten onderstreept dat het om offensieve wapens gaat. Zoals Homan uitlegde, heeft de Koninklijke Marine specifieke koudeoorlogstaken die gericht zijn op de oceanen, beëindigd. De marine legt zich nu toe op operaties in kustwateren. Maar voor de eigen kust zullen zij alleen verschijnen om verlof te vieren.

De kustwateren van waar de kruisraketten zullen worden afgevuurd, liggen ver buiten Europa. De aanwezigheid van marines uit het Westen heeft daar per definitie een offensief karakter.

Jaren terug zijn voorstellen gedaan om aan het voortbestaan van de Koninklijke Marine een einde te maken. De Koude Oorlog was voorbij en aan de specifieke NAVO-taken, ook de maritieme, kwam een einde. Toen zuiver vredebewarende interventies, zoals in Bosnië, in de mode waren, kon de marine nog worden gebruikt voor het handhaven van wapenembargo's, maar de vraag was gerechtvaardigd of Nederland zich daarop moest toeleggen. Waar het land bezig was op te gaan in grotere internationale verbanden, leek ook voor de traditionele taak van de marine – het tonen van de driekleur op de wereldzeeën – langzamerhand geen emplooi meer. Beperkte middelen dienden gereserveerd te blijven voor luchtmacht en landstrijdkrachten.

De oorlogen tegen Saddam, de laatste onder de dekmantel van de oorlog van president Bush jr. tegen het terrorisme, hebben intussen de Amerikaanse marine en de Royal Navy een nieuwe impuls gegeven. Letterlijk zijn zij de zware artillerie geworden die tot ver in het achterland van de vijand shock and awe' veroorzaken, en zonodig totale vernietiging.

De kruisraket is niet de minste in het beschikbare arsenaal. De relatief geringe collateral damage die de raket veroorzaakt (zolang het wapen niet van zijn geprogrammeerde koers afwijkt) heeft zijn inzet tot een tv-hoogtepunt gemaakt waarvan de militaire propaganda met behulp van animatiefilms en live-opnames die herinneren aan elektronische spelletjes dankbaar gebruikmaakt.

Maar het verhaal is met Irak niet uit. Iran is in het vizier komen te liggen en opnieuw dient de kruisraket zich aan als handzaam wapen tegen vermeende ondergrondse bunkers voor de opstelling of ontwikkeling van massavernietigingswapens.

De geschiedenis herhaalt zich, maar met één verschil. Conventionele bommen en oorlogskoppen worden niet meer in staat geacht alle beoogde doelen uit te schakelen. Daarvoor ontberen deze de noodzakelijke explosieve kracht. In Amerika wordt daarom een atoomkop ontwikkeld die doordringt waar conventionele wapens niet kunnen komen. Ook van dit wapen wordt verwacht dat het door zijn nauwkeurigheid de omgeving van de inslag zoveel als mogelijk spaart. Maar ook dit wapen kan van zijn koers afwijken.

De keuze voor kruisraketten voor de Koninklijke Marine, niet de nucleaire variant, wordt gezegd, is niet zomaar een keuze voor een ander wapen. Zij bindt Nederland nog meer dan al het geval is aan Amerikaanse beleidsdoelen en strategische voorkeuren. De omslag komt wanneer niet langer het beoogde doel het gebruikte wapen selecteert, maar het wapen het doel. Shock and awe, is dat wat wij willen?

J.H. Sampiemon is medewerker van NRC Handelsblad. Morgen in Opinie & Debat: Minister van Defensie Henk Kamp over aanschaf van de kruisraket.