Films herscheppen het verleden uit oude beelden

Grote borden kondigen het al aan langs het treinspoor, ver voordat de stad is bereikt: Mechelen is in vrouwenhanden gevallen. Het gaat niet om een serieuze politieke machtsovername, maar de wereld van kunst en cultuur staat hier deze herfst geheel in het teken van de vrouw.

Contour 2005, de tweede aflevering van de videobiënnale van Mechelen, is keurig binnen de thematische stippellijntjes van het evenement gebleven. Je komt er veel werken tegen met feminiene – soms zelfs feministische – trekken, van onder anderen Manon de Boer, Pipilotti Rist, Dara Birnbaum, Chantal Akerman en Dany Deprez.

Al sinds het ontstaan in de jaren zeventig is videokunst een medium geweest waarin veel vrouwelijke kunstenaars zich uitdrukten. Vanuit de traditie gaan videokunst en vrouwen goed samen. Contour heeft een goed evenwicht gevonden tussen videokunst door en met vrouwen en videokunst over vrouwen, zodat de biënnale niet blijft hangen in een puur feministische benadering.

Aan de ene kant is er de kunst met een kritische en confronterende toon, zoals de video van de Chinese Cai Xiuwen, die prostituees filmt terwijl ze zich fatsoeneren voor de spiegel van een toiletruimte in een nachtclub te Shanghai. Lady's (2000) is een politiek statement en wil het verborgen leed van vrouwen aankaarten. Dat was nog niet eenvoudig, aangezien de kunstenaar, gehinderd door een repressieve overheid, alleen in het verborgene kon filmen.

Aan de andere kant zijn er de bijdragen die universeler zijn, zoals de prachtige video van de Amerikaanse Kerry Tribe (1973), Here & Elsewhere (2002). Een jong meisje wordt daarin door haar vader, een vooraanstaand filmcriticus, ondervraagd over gelaagde begrippen als perceptie, tijd en herinnering. Helder en goed formulerend geeft de tienjarige antwoord. Weliswaar speelt een meisje hier de hoofdrol, maar de thematiek is niet specifiek seksegebonden, zoals dat ook niet het geval is bij Sam Taylor Wood en haar werk A Little Death (2002); daarin verwordt een door maden weggevreten haas tot een symbool voor de eindigheid van het bestaan.

Wat verder opvalt aan de twintig videowerken die op diverse locaties door de stad worden vertoond, is dat veel werk filmisch en theatraal oogt. Zo doet de beeldtaal in het vijfluik van Catherine Sullivans Ice Floes of Frans Joseph Land (2004) sterk denken aan de films van Eisenstein. Dit werk is een theatrale voorstelling van het gijzelingsdrama in de Moskouse opera in 2002 door rebellerende Tsjetsjenen. Als sterk aangedikte stereotiepen dartelen operettegeneraals en figuren met geweren rond en beelden ze zowel het gijzelingsdrama uit, als de nationalistische musical die speelde voor de gijzeling er een abrupt eind aan maakte. Dit is een sterke rode draad in Contour: het gebruik van bestaand materiaal om een politieke en contemplatieve spiegel voor te houden.

Ook Hito Steyerl hanteert deze werkwijze. Uit bestaande journaalbeelden knutselt ze de fictieve documentaire November over een Duitse vriendin die lid werd van het vrouwenleger van de Koerdische Arbeiderspartij en in 1998 werd neergeschoten. De focus op film en bestaande footage is interessant; een verleden herschapen en opnieuw voor het voetlicht gezet.

Het leuke van Contour is daarbij dat de video's goed samengaan met de alternatieve tentoonstellingsruimtes, zoals het eerder genoemde werk van Taylor Wood in het het religieuze decor van de St. Romboutskathedraal (1300-1520). Het karakter van de kerk sluit goed aan bij Woods werk. De meeste werken zijn uitgebalanceerd en hebben een uitgesproken zeggingskracht. Contour heeft gekozen voor werken die niet de waan van de dag belichten, maar bedachtzaam een uitspraak doen over geschiedenis, het heden en de rol van de mens hierin.

Tentoonstelling: Contour 2005, videobiënnale van Mechelen. T/m 18 dec op div.locaties. Start: Oude Stadsfeestzaal, Frederik de Merodestraat 28, Mechelen. Di t/m vr 13u30-18u, za en zo 10-18u. Inl: 0032-15330801, www.contour2005.be. Catalogus € 20,-.