Een spoor van zwarte vis

De vis in zee verdwijnt. Tv-kok Jamie Oliver krijgt de schuld, de illegaal vissende Spanjaarden hebben het gedaan, de Japanners hebben bloed aan hun handen en de Nederlanders zijn te inhalig. Met tonnen tegelijk wordt de zeevis tegenwoordig naar boven gehaald. Door de geavanceerde technologie aan boord van de schepen is er haast geen ontsnappen meer aan. Vispopulaties krijgen nauwelijks tijd om te herstellen, en storten daarom ineen.

Charles Clover, voormalig milieujournalist van de Britse krant The Daily Telegraph, schetst in zijn boek Leeg een dramatisch beeld van deze vorm van roofbouw. Zou een Noordzee zonder visserij blauw en helder zijn in plaats van grauw en troebel, zo vraagt hij zich af. Volgens Clover wordt de bodem van 's werelds drukst bevaren zee zo vaak omgewoeld door vistuig dat het sediment niet meer de kans krijgt te bezinken. Bovendien zijn de oesterbanken verdwenen die het losse zand ooit bijeen hielden. Even makkelijk presenteert Clover harde en alarmerende feiten als hij zich waagt aan speculatie om zijn betoog kracht bij te zetten.

Maar al zou de helft van Clovers relaas waar zijn, dan nog is het zeer verontrustend. De visbestanden slinken jaarlijks en vrijwel overal ter wereld met tientallen procenten. De vismarkten liggen nog altijd vol, maar hoe lang nog, vraagt Clover zich af? Niemand lijkt zich te bekommeren om de duurzaamheid. En overheden waaronder ook die van `beschaafde landen' als Spanje en Groot-Brittannië, zo maakt Clover aannemelijk werken mee aan het binnenhalen van illegale vangsten en knijpen vaker dan af en toe een oogje dicht. `Het slijmspoor van de zwarte vis', zoals Clover dat noemt, loopt rechtstreeks naar de vismarkt van Madrid. Zestig procent van de daar verhandelde heek (een populaire vissoort in de Spaanse keuken) is illegaal gevangen. De helft van de Britse kabeljauw is zwart.

De industriële visserij pleegt roofbouw op vrijwel alle eetbare vissoorten. De bijvangsten van de tonijnvisserij zijn gigantisch, zo zocht hij uit. Daarbij gaat het niet voornamelijk om dolfijnen met een hoge aaibaarheidsfactor, maar wel om kwetsbare soorten zoals haaien en roggen die soms wel de helft van de vangst vormen.

Leeg is een belangwekkend boek en daarom is het extra jammer dat het zo knullig vertaald is. Met name door het al te letterlijk omzetten van het Engels in het Nederlands zijn storende fouten ontstaan. Zo komen er vaak `marinebiologen' in voor. Waarschijnlijk zijn hier `zeebiologen' bedoeld.

Rest de vraag wat nu eigenlijk de kwalijke rol van de zo onschuldig jongensachtig ogende Jamie Oliver is in de teloorgang van de vis. Clover dist het smakelijk op: `The Naked Chef' Oliver maakte een speciaal gerecht voor het staatsbanket dat de Britse premier Tony Blair zijn Italiaanse ambtgenoot Massimo d' Alema aanbood. Dat recept, `zeebaarsfilet à la Tony Blair', werd zo'n enorme hit dat deze vis tot `een soort nationaal gerecht' werd uitgeroepen. Baars haalt een hogere prijs per kilo dan welke andere lokale Britse vissoort en mede daardoor is zeebaars in korte tijd zeldzaam geworden in de Noordzee. Volgens Clover is het hoogtijd dat topkoks recepten voorschrijven van vis die op meer fatsoenlijke wijze gevangen wordt.

Charles Clover: Leeg. Hoe overbevissing ons dagelijks leven verandert. Vertaald door Jan Bos en Jan Dederding. Atlas, 333 blz. €19,90