De moeder van Ted van Lieshout slaapt uit

In 1995 werd voor het eerst in de geschiedenis een Gouden Griffel gegeven aan een dichtbundel: Begin een torentje van niks van Ted van Lieshout – de gedichten daarin vormen een ontroerend monument voor zijn overleden vader. In zijn nieuwe bundel Mama! Waar heb jij het geluk gelaten? staan vooral moedergedichten, maar ontroeren doen die niet. Ze verontrusten.

Ted van Lieshout maakt gedichten en prenten voor bovengemiddeld aandachtige jongeren met kunsthonger. In zijn nieuwe bundel stelt hij deze kinderen extra op de proef met een loodzwaar thema: een moeder die niet in staat is haar kind liefde te geven, terwijl het kind zo vreselijk zijn best doet. Van het eerste tot het laatste gedicht leren we – terwijl het kind steeds ouder wordt – de moeder kennen als een gedeprimeerde, onberekenbare vrouw. Ze vindt het de eigen schuld van het kind dat hij het geluk kwijt is (`Je zult het wel ergens hebben laten slingeren'). Ze laat het kind alleen naar het ziekenhuis gaan voor zijn astmabehandeling (`[...] Pap, toen je gestorven was,/ moest ik van mam alles alleen, want ze slaapt/ in de ochtend liever uit, hè? Ik moet altijd, altijd/ en overal en altijd alles altijd maar alleen. (...)' En ze leidt haar eigen leven: `Het is al laat, de nacht. Ik moet de deur/ op slot gaan doen. Waar blijft ze, o,/ waar blijft ze toch? Ze zou komen!'

Ooit was het anders. Er is één gedicht in de bundel dat vanuit het perspectief van de moeder is geschreven: `De moeder die door 't donker dwaalt,/ wil weten of je ademhaalt,/ of je nog in leven bent/ en niet weggekaapt.' Deze bezorgde moeder moet een andere moeder zijn, misschien een moeder van vroeger, toen er ook nog een vader was.

Van Lieshout schrijft zijn gedichten in een parlando-stijl met binnenrijm. Dat geeft aan zijn liefdevolle vadergedichten een laconieke, dappere ondertoon; dezelfde stijl maakt de moedergedichten desolaat – al bezit het kind in sommige gedichten gelukkig wel de gave om verliefd te worden.

Het heftige gevoel waarmee de lezer achterblijft, is moeilijk te rijmen met de speelse prenten – variërend van met de computer bewerkte foto's, collages en pentekeningen. Achterin de bundel geeft Van Lieshout, zoals altijd, inspirerend uitleg over de gebruikte technieken en materialen. Zo krijgt de lezer toch nog een beetje troost – in de vorm van liefde voor de kunst. Misschien dat het kwijtgeraakte geluk daar is gebleven.

Ted van Lieshout, Mama! Waar heb jij het geluk gelaten? Gedichten & prenten, 11+, Leopold €16,95