De grote onbekende

Op zondagmiddag 20 januari 2002 om vijf uur nemen een CDA-wethouder, een VVD-wethouder en een PvdA-gemeenteraadslid deel aan een live-debat met Pim Fortuyn voor RTV Rijnmond. Eerder die middag is Fortuyn in het Rotterdamse restaurant Engels gepresenteerd als lijsttrekker van Leefbaar Rotterdam.

Dit zijn hun herinneringen aan het tv-debat van die zondag, opgetekend in Pim Fortuyn en Rotterdam. Meer dan wat ook, maken ze duidelijk hoe groot de verwarring over de onverwachte nieuwkomer was:

CDA-wethouder Sjaak van der Tak, wanneer hij hoort wie de nieuwe lijsttrekker is: `Ik ben gaan bellen met oud-professor Zijderveld, die Fortuyn kende uit zijn periode als hoogleraar bij de Erasmus Universiteit. Ik heb hem toen gevraagd naar de karaktertrekken van Fortuyn. Nou, bij de studio aangekomen, half vijf, tien over half vijf, mocht ik daar plaatsnemen voor de grime bij de visagist. Net komt Fortuyn daarvandaan lopen, die geeft mij een hand en zegt: ,,Dit wordt vanmiddag mijn feestje.'''

PvdA-gemeenteraadslid Gerard Peet: `Ten opzichte van mij begon [Pim Fortuyn] meteen van: ,,Wie bent u eigenlijk, waar bent u van?'' ,,Ik ben van de PvdA-fractie.'' Hij zei: ,,Dan bent u zeker mijnheer Van Middelkoop?'' ,,Nee, ik ben meneer Peet en ik ben wel eens bij u op bezoek geweest.'' Later deed hij hetzelfde geintje bij Nico Janssens: ,,U bent toch van het CDA?'', en dat soort onderhuidse.'

Fractieleider Ronald Sørensen van Leefbaar Rotterdam over VVD-wethouder Nico Janssens, die bij binnenkomst in de studio nog van niets weet: `Janssens loopt op me af: ,,Ha die Sørensen, onze grote onbekende. Dus wij gaan dadelijk met elkaar in debat?'' Ik zeg: ,,Nee hoor.'' Hij zegt: ,,Ik ga toch met de lijsttrekker van Leefbaar Rotterdam in debat?'' Ik zeg: ,,Ja, dat ga je ook. [...] Hij zit daar.'' Ik heb zelden iemand zo zien schrikken. Hij zegt: ,,Dat is Fortuyn.'' Ik zeg: ,,Dat is onze lijsttrekker.'''

Het boek Pim Fortuyn en Rotterdam is geschreven in opdracht van het Rotterdamse college, dat sinds de verkiezingsoverwinning van Leefbaar Rotterdam (17 van de 45 zetels) bestaat uit die partij, CDA en VVD. Eind 2002 vroegen B en W de Rotterdamse gemeentearchivaris Albert Oosthoek om de opkomst van de nieuwe volkspartij, collegevorming en moord te documenteren. Pim Fortuyn en Rotterdam moest `de herinneringen van de politiek-bestuurlijk direct betrokkenen zo vers mogelijk vastleggen', aldus het voorwoord.

Hoewel een dergelijk boek niet anders dan veel bekende feiten kan bevatten, is de auteur erin geslaagd een vlot leesbaar, goed samenhangend verhaal te schrijven. Doordat hij gebruik heeft kunnen maken van bijzonder archiefmateriaal (zoals de notulen van fractievergaderingen en persoonlijke agenda's) zitten er bovendien enkele tot nu toe onbekende details in. Ook hoort er een dvd bij, met relatief onbekende, regionale televisieopnamen.

Maar wat het boek vooral interessant maakt, is de oral history in de vorm van vijftien interviews met direct betrokkenen: wat waren hun ervaringen en hoe kijken ze daar op terug. Doordat de gebeurtenissen zo recent zijn, hebben de geïnterviewden nog niet de tijd gehad hun eigen plek in de geschiedenis groter te maken dan die was. En krijgen Pim Fortuyn en Leefbaar Rotterdam het krediet dat zij verdienen, met als `belangrijkste punt toch dat de overheid beter moet presteren' (VVD-burgemeester Ivo Opstelten).

Albert Oosthoek: Pim Fortuyn en Rotterdam. Ad. Donker, 287 blz. + dvd €19,90