Bonaire moet de rest overhalen

Anders dan Curaçao wil Bonaire de banden met Nederland versterken. Maar dan wel in ruil voor een met Nederland vergelijkbare levensstandaard.

De avond is net gevallen als een groepje mensen zich verzamelt op een terrein in het dorp Tera Kora op Bonaire. Op een podium spelen acht muzikanten op steel pans. Onder een boom drinken arbeiders whiskycola, de open bar wordt vanavond betaald door de overheid.

Bonaire viert feest. Althans, dat was de bedoeling. Een kleine honderd inwoners zijn naar de bijeenkomst gekomen, want er zou een intentieverklaring worden getekend met afspraken over een directe band tussen Nederland en de kleinere Antilliaanse eilanden; Bonaire, Sint Eustatius en Saba.

Maar dat gaat niet door, zegt de regeringsleider van Bonaire, Ramoncito Booi van de Union Patriotiko Bonaireano (UPB), vanaf het podium. ,,Minister Pechtold (D66, Koninkrijksrelaties) wil wachten tot we ook met de Antilliaanse regering kunnen vergaderen, een standpunt dat ik respecteer.''

Booi geldt als het braafste jongetje van de Antilliaanse klas. Bij de staatkundige herstructurering van de Nederlandse Antillen heeft Bonaire een voorbeeldfunctie. Referenda op de eilanden leidden tot verschillende uitkomsten. Alleen Sint Eustatius wil de Antillen als land in stand wil houden. Curaçao en Sint Maarten willen vanaf medio 2007 autonome landen binnen het koninkrijk worden. Bonaire en Saba opteren voor directe banden met Nederland. Vorige week nam de Tweede Kamer een motie aan om Bonaire een voortrekkersrol in het staatkundige veranderingsproces toe te bedelen.

Met een bevolking van 10.000 mensen en anderhalf keer de oppervlakte van Texel is Bonaire kleiner dan Curaçao of Aruba. Politiek leider Booi heeft er nooit een geheim van gemaakt veel heil in rechtstreekse banden met Nederland te zien. ,,Als de Antillen niet meer bestaan hoeven we niet meer via de paus, maar gaan we direct naar God. En dat is Nederland'', aldus Booi.

Dat Pechtold als tegenprestatie harde afspraken wil maken over deugdelijkheid van bestuur, het op orde brengen van de openbare financiën en een onafhankelijke rechtspraak vindt Booi, in tegenstelling tot veel andere Antilliaanse politici, niet alleen ,,logisch'', hij anticipeert er op. Begin deze week nam de eilandsraad op Bonaire, vergelijkbaar met een Nederlandse gemeenteraad, een concept intentieverklaring aan over directe banden met Nederland. Alle Nederlandse voorwaarden staan er in.

Aan de andere kant staat in de verklaring dat ,,het uitgangspunt dient te zijn dat aan de burger op Bonaire een levensstandaard op Nederlands c.q. EU-niveau kan worden gegarandeerd'', dat er ,,structurele afspraken over de voeding van de begroting'' gemaakt worden en dat Nederland financiële ,,steun'' verleent bij de duurzame ontwikkeling van Bonaire.

Het document diende als basis voor de intentieverklaring die Pechtold morgen niet alleen met Bonaire, maar ook met Saba en Sint Eustatius gaat ondertekenen. ,,Bonaire is de crux'', zegt voormalig CDA-politicus Hans Hillen, vlak voor het feest op Tera Kora. Volgens Hillen, als adviseur van de delegatie op het eiland, geven Booi's grondige voorbereiding aan dat met Bonaire goed zaken te doen is. ,,De sociaal-economische consequenties die daar voor Bonaire aan vastzitten zijn heel aantrekkelijk. Dat zullen de andere eilanden ook zo zien'', meent Hillen.

Dat is nog de vraag. In de met Pechtold onderhandelde verklaring voor directe banden tussen Nederland en Bonaire, Saba en Sint Eustatius wordt geen melding gemaakt van een met Nederland vergelijkbare levensstandaard op de eilanden, voeding van de begroting of financiële steun voor een duurzame ontwikkeling.

,,De verklaring'', zegt oppositieleider Jopie Abraham van de Democratische Partij (PDB) in zijn kantoor in de hoofdstad Kralendijk, ,,is compleet uitgekleed. Alles wat Nederland wil staat erin, maar alles wat voor ons belangrijk is, dat is eruit gehaald.'' Abraham en Booi staan altijd tegenover elkaar, de verhoudingen in de lokale politiek zijn weinig voorbeeldig.

Volgens Abraham wordt Bonaire gebruikt om de onderhandelingspositie van de andere eilanden onder druk te zetten. ,,Dat Bonaire nu Sint Eustatius over moet halen hun referendumuitslag naast zich neer te leggen is niet ethisch. Dat is onze taak niet.''

Rectificatie / Gerectificeerd

In het artikel Bonaire moet de rest overhalen (21 oktober, pagina 3) stond dat Bonaire wat oppervlakte betreft kleiner is dan Aruba. Dat is onjuist. De oppervlakte van Aruba is 180 km², van Bonaire 288 km². Bonaire is dus zestig procent groter dan Aruba.