Van stad tot metropool

Wat maakt een stad tot een metropool? In zijn Metropolitan World Atlas vergelijkt de Rotterdamse stedenbouwkundige Arjen van Susteren 101 steden. Nederland heeft een metropool: de Randstad. Die moet dan ook als zodanig worden bestuurd, vindt hij.

Zo klein als Nederland is, het heeft wel een van 's werelds metropolen: de Randstad. Geen enkele Nederlandse stad haalt die status op eigen kracht, maar alles bij elkaar vormt het verstedelijkte gebied in het westen van Nederland een metropool. Tot die conclusie komt de Rotterdamse stedenbouwkundige Arjen van Susteren in zijn Metropolitan World Atlas, die deze week wordt geïntroduceerd op de Buchmesse in Frankfurt en medio volgende maand in de boekwinkel ligt.

Wat is een metropool? Een grote stad, dat wel, maar grootte is niet het enige criterium, aldus Van Susteren. Hij definieert een metropool als een stedelijk gebied waar mondiale relaties belangrijker zijn dan lokale, en waar een hoge concentratie mensen en mondiale verbindingen (luchtvaart, scheepvaart en telecom) samenkomt.

In het boek vergelijkt hij 101 steden, variërend van Peking tot Lagos, Los Angeles tot Tokio, Rio de Janeiro tot Bangalore en uiteraard de Randstad. Van die 101 beschouwt hij 89 als echte metropolen: dat zijn de steden die én groot zijn, én goed aangesloten zijn op de mondiale handelsnetwerken. ,,Ik wilde in het boek 101 steden in kaart brengen, omdat je dan iedere stad met 100 andere kunt vergelijken. Daarom heb ik er nog 12 steden bijgedaan die om politieke en culturele redenen een belangrijke rol spelen in hun regio, waaronder Jeruzalem, Gibraltar/Tanger, Bagdad en Berlijn.''

Van alle 101 steden geeft hij een groot aantal statistische gegevens weer, zoals aantal inwoners, bebouwd gebied, aantal vliegvelden, de werkloosheid, de misdaad, de reistijd naar het werk, zelfs de gemiddelde temperatuur, de luchtvervuiling en het aantal ziekenhuisbedden per 100.000 inwoners. Daarnaast zijn er van alle steden plattegronden die dezelfde schaal (1:750.000), uitsnede en legenda hebben. Zo is goed te zien hoe de Randstad zich verhoudt tot bijvoorbeeld de Amerikaanse autometropool Detroit. In oppervlakte is Detroit veel groter dan de Randstad, terwijl er minder mensen wonen. In Bangkok is het verstedelijkte gebied kleiner, maar wonen er juist meer mensen.

Zo bieden deze kaartbeelden een objectieve grondslag voor de discussie over de vraag of de Randstad vol is (in vergelijking met Detroit) of leeg (in vergelijking met Bangkok en Bangalore). ,,In ieder geval staat vast dat de Randstad veel beter presteert dan die andere drie steden. Er zijn weinig steden die zo hoog scoren als de Randstad op álle ranglijsten van handelsnetwerken.''

Van Susteren heeft een eigen bureau, Coolhaven Urban Engineers, en een promotieplaats aan de TU Delft. Zijn promotieonderzoek zal gebaseerd zijn op zijn werk voor de Metropolitan World Atlas. Hoe verhoudt de Randstad zich tot andere metropolen binnen die handelnetwerken? ,,Bijzonder aan onze eigen Nederlandse metropool zijn de vele lokale verschillen erbinnen. Dan heb ik het niet alleen over beleid en bestuur, maar ook om het dagelijks gebruik van de stad. Die verschillen maken de Randstad enerzijds divers en dus aantrekkelijk, maar aan de andere kant dreigt er een gebrek aan samenhang. Juist door het vasthouden aan die verschillen worden allerlei praktische zaken niet op elkaar afgestemd. Zo is het wel vreemd dat je binnen de Randstad in het `district' Den Haag je parkeerplaats niet met een chipkaart kunt betalen en in het andere `district' Rotterdam alleen maar mét een chipkaart. Nergens vind je een stadskaart van `de Randstad' zoals andere metropolen, Los Angeles bijvoorbeeld, die wel hebben. Niemand kan de grenzen ervan precies aangeven, nergens langs de weg staat een bord dat aangeeft dat je er bent, en het wordt doorkruist door zo'n tien verschillende snelwegen.''

Met zijn amorfe bestuurlijke karakter heeft de Randstad nu wel wat weg van de Europese Gemeenschap in zijn begindagen. Zoals Henry Kissinger sceptisch zei: ,,Als ik `Europa' bel neemt er niemand op''. Niet voor niets stelden vorige week de commissarissen van de koningin van Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht en Flevoland samen met de burgemeesters van Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht een manifest op waarin zij verklaren dat het bestuur van de Randstad drastisch moet worden versimpeld. Er moet een `Randstadautoriteit' worden ingesteld, vindt deze zogenoemde `Holland Acht'. Van Susteren: ,,Je kunt je er ook over verwonderen dat er ruim 150 gemeenten in de Randstad zijn, maar dat er geen bindend, overkoepelend bestuurlijk kader is zoals een provincie Randstad. De ruimtelijk-economische werkelijkheid van de Randstad als metropool heeft het gefragmenteerde denken over onze steden allang ingehaald.''

Arjen van Susteren: Metropolitan World Atlas, uitg. 010, 320 blz., ISBN 90 6450 548 9, €34,50.