`Printercode beknot vrijheid meningsuiting'

Veel kleuren-laserprinters voorzien iedere afdruk van een soort handtekening, waarmee is te achterhalen door welke printer de afdruk is gemaakt. Het betreft een code van bijna onzichtbare gele stipjes. Eén code is ontcijferd door de Electronic Frontier Foundation (EFF), een Amerikaanse organisatie voor burgerrechten in het digitale tijdperk.

De code die EFF heeft gepubliceerd geldt voor printers van het type DocuColor van Xerox. Op de website van EFF staat een lijst printers waarover informatie bekend is (http://www.eff.org/Privacy/printers/

list.php): 92 printen codes en 35 doen dat niet. De lijst wordt regelmatig aangevuld. EFF vraagt de medewerking van het publiek bij het onderzoek naar andere merken dan Xerox. De organisatie is bang dat de meegeprinte informatie de vrijheid van meningsuiting kan helpen beknotten.

Dat dergelijke codes worden meegeprint is niet nieuw. Printerfabrikanten komen hiermee tegemoet aan een wens van de Amerikaanse regering, die zo een extra wapen heeft in de strijd tegen vervalsingen. Voor zover bekend plaatsen inkjetprinters, die het meest door consumenten worden gebruikt, niet zo'n handtekening. De kwaliteit van inkjetprinters is niet zo goed dat er waardevolle documenten mee kunnen worden vervalst.

De code die EFF heeft gekraakt bevat tijd, datum en serienummer van de printer. In een rechthoek van ruim één bij ruim twee cm is plaats voor vijftien rijen en acht kolommen, dus 120 puntjes. Dit patroon kan verschillende keren op één pagina worden geprint. Met het blote oog is er vrijwel niets van te zien; voor het onderzoek maakt EFF gebruik van speciaal monochroom blauw licht waarin het geel verandert in zwart. De codes van Canon bijvoorbeeld zijn niet rechthoekig. Deze zijn door EFF nog niet ontcijferd.

Dergelijke codes zijn in Nederland al gebruikt bij de opsporing. Vorig jaar onthulde de website WebWereld dat het Korps Landelijke Politiediensten mede dankzij deze merktekens de printer wist te vinden waarop valse vervoersbewijzen waren gedrukt. Eveneens vorig jaar meldden onderzoekers van Purdue University (Indiana) dat op afdrukken uit laserprinters aan een subtiel bandenpatroon vaak is te zien op wat voor merk en type ze zijn gemaakt. Daar zijn dus geen kunstmatige codes voor nodig. Maar individuele printers zijn hiermee niet te identificeren.