Introverte Palestijnse leider is `helaas geen Sharon'

De Palestijnse leider Abbas raakt in tijdnood. Hij heeft successen nodig om geloofwaardig te blijven. ,,Je voelt het: hij is verlegen in groepen en houdt niet van massa's.''

Een gereserveerde man, introvert, wars van uiterlijk vertoon. En saai, zó saai. Hoofdredacteur Marwan Abu Zalaf van het Palestijnse dagblad Al-Quds schetst met een paar steekwoorden de voorzitter van de Palestijnse Nationale Autoriteit, dr. Mahmoud Abbas, beter bekend als Abu Mazen, die tot opvolger van Yasser Arafat werd gekozen omdat Fatah-leider Marwan Barghouti tot levenslang is veroordeeld. ,,We hebben hem pas geïnterviewd. Urenlang. Het werd een hele pagina in de krant. Ik kan me nu al niet meer precies herinneren wat hij heeft gezegd'', zegt Abu Zalaf.

Hanna Siniora, voorzitter van de Europees-Palestijnse Kamer van Koophandel en uitgever van de Engelstalige online-krant The Jerusalem Times. ,,Hij heeft pas voor het eerst tijdens een publiek optreden zijn das uitgedaan. Maar je ziet het en je voelt het: hij is verlegen in groepen en houdt niet van massa's. Arafat, ach Arafat, die hield van publiek.''

De hoofdredacteur van Al-Quds: ,,Zeg maar gewoon dat hij ontoegankelijk is. Hij bewaart afstand. Ik weet niet of dat verstandig is. Waar was hij toen het weer eens helemaal mis was in de Gazastrook en politiemannen met hun wapens het parlement binnendrongen? Hij is te vaak op reis.''

Hoofdredacteur en uitgever mogen het gebrek aan propagandistisch talent en de reislust van Abbas betreuren, de Palestijnse bevolking (64 procent) beoordeelt volgens woensdag gepubliceerde opiniepeilingen van de Bir Zeituniversiteit het werk van de president als ,,goed''. Dat hij weinig tot niets heeft bereikt, wordt niet beschouwd als zijn falen, maar wordt op het conto van Israël geschreven. Dat ,,goed'' staat vooral voor integer. Het is dan ook te vroeg om de vraag te stellen of het leiderschap van Abu Mazen een mislukking genoemd moet worden, vinden zakenman en journalist.

Siniora: ,,We moeten hem de tijd geven. Hij moet een Palestijnse staat oprichten, hij moet onderhandelen met Sharon over de nederzettingen en over het vrijlaten van de gevangenen. Abbas moet de economie opbouwen. Hij moet Hamas bestrijden, hij moet dit, hij moet dat. Hij heeft alleen maar problemen en geen oplossingen. Hij staat van alle kanten onder druk, terwijl hij van de Israëliërs geen enkele medewerking krijgt.''

Dat is ook de belangrijkste reden voor de talrijke reizen die hij maakt: internationale steun vergaren om Israël onder druk te zetten. Sinds zaterdag vertoefde hij achtereenvolgens in Amman, Kairo, Parijs, Madrid en vandaag staat Washington voor Abu Mazen op het programma, waar hij opnieuw president Bush en minister van Buitenlandse Zaken Rice om politieke en praktische hulp zal vragen.

Abbas krijgt Sharon wel aan de telefoon voor het wederzijds uitwisselen van goede wensen voor de joodse en islamitische feestdagen. Maar politieke ontmoetingen worden steeds uitgesteld, omdat Abbas volgens de Israëliërs eerst met kracht het Palestijnse terrorisme moet uitroeien. Geen van de afspraken die Sharon en Abbas begin dit jaar in de Egyptische badplaats Sharm El-Sheikh maakten over het vrijlaten van gevangenen en overdragen van Palestijnse steden is uitgevoerd. En sinds de ontruiming van een blok kleine nederzettingen is de Gazastrook een afgesloten gebied. Het overleg over het openen van grenzen, een haven en het vliegveld is vastgelopen omdat Israël geen risico's wil nemen. Dat er een verband bestaat tussen het isolement van de Gazastrook met 1,4 miljoen merendeels verarmde Palestijnen en de opkomst van Hamas wordt door Sharon wel onderkend, maar de oplossing van dat probleem beschouwt hij als een zaak van Abbas.

Hoewel president Bush Abbas heeft getypeerd als een ,,good guy'' is van effectieve Amerikaanse steun weinig gebleken. Amerika is tegen de bouw en uitbreiding van de nederzettingen, maar daar stoort Israël zich niet aan. Bush heeft Sharon de ruimte gegeven de grote verstedelijkte nederzettingen verder uit te breiden en daarom heen de afscheidingsbarrière te plaatsen. De focus is nu gericht op het bestrijden van de politieke ambities van de islamitische verzetsbeweging Hamas.

Ofschoon hij in rechtstreekse contacten niet de indruk maakt een gehaast man te zijn, raken de vriendelijke, onverstoorbare Abbas en zijn versplinterde organisatie Fatah in tijdnood. Hij heeft successen nodig om geloofwaardig te blijven. Er worden in januari parlementsverkiezingen gehouden. Of Hamas de afspraken om geen grote aanvallen en aanslagen te plegen op Israëlische doelen zal continueren, is onderwerp van heftige, interne discussies over strategie en methodes. De extremistische islamisten zien Abbas als een zetbaas van Israël en de Verenigde Staten en wijzen naar de voldongen feiten. Alleen de behoefte van de Palestijnse bevolking aan rust kan Hamas ervan weerhouden op grotere schaal in actie te komen.

Israël en de Verenigde Staten willen daarom dat Abbas zich richt op de uitschakeling van Hamas, ook door deelname aan de verkiezingen te verbieden. ,,Ik ben niet bereid een burgeroorlog te beginnen. We zijn bovendien te zwak. Onze agenten hebben niet eens munitie'', zei de kettingrokende Abbas onlangs. Uitstel van de verkiezingen wordt overwogen. Daar voelt hij zelf overigens weinig voor, want lost niets op en versterkt Hamas nog verder. Abbas prefereert de weg van overreding en geleidelijke politieke integratie van de islamisten boven rechtstreeks confrontatie, waarbij een rol speelt dat hij niet over voldoende loyale troepen beschikt. De sanering van de politie- en veiligheidsdiensten verloopt uiterst moeizaam door conflicterende belangen van groepen in en rondom Fatah.

Maar voor zijn aanpak van Hamas (,,onze broeders'') krijgt hij geen steun van de Verenigde Staten. Israël intussen voert een ,,politiek van unilaterale stappen'' (nederzettingen, afscheidingsbarrière, aparte wegen, annexatie Oost-Jeruzalem) die Israëliërs van de Palestijnen moeten scheiden. ,,Hadden wij ook maar een soort Sharon'', zegt Hanna Siniora schouderophalend. ,,Dan zou onze wereld er anders uitzien, want nu is alles onzeker en verzwakken wij met de dag. Abbas is geen Sharon helaas.''