Hiv rukt snel op in Estland (Gerectificeerd)

In geen land benoorden Afrika is het hiv-probleem groter dan in Estland. De Esten betalen de prijs voor hun toegankelijkheid en hun economisch wonder.

Mooie meisjes mogen zó naar binnen, zelfs als ze duidelijk te jong zijn. Het deurbeleid van discotheken in Tallinn is zo lek als een mandje. ,,Leeftijden worden nooit gecontroleerd'', zegt Ave Talu. ,,En binnen wachten, ongestoord, de drugsdealers.''

Als sociologe struint Ave Talu al jaren door het nachtleven van de Estse hoofdstad. Ze hoort jongens en meisjes uit over hun drugsgebruik, dat met de dag excentrieker wordt. ,,Ik kom nu mensen tegen die ecstasy niet slikken, maar spuiten'', zegt Talu, directeur van het Estse Centrum voor Drugsstudies. ,,Het effect schijnt er heftiger door te zijn.''

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) sloeg vorige maand alarm: Estland heeft, vooral als gevolg van intraveneus drugsgebruik, een snel groeiend aantal dragers van hiv, het virus dat aids veroorzaakt. Het heeft, na Afrika, relatief zelfs het grootste aantal seropositieven. Vorig jaar werden 4.910 seropositieven geteld. Dit jaar zijn daar al 468 nieuwe gevallen bijgekomen. Niet alle dragers zijn bekend. Volgens sommige schattingen zou het werkelijke aantal hiv-infecties wel eens rond de 10.000 kunnen liggen.

,,De situatie is zeer alarmerend'', zegt Aljona Kurbatova van het Estse Volksgezondheidsinstituut. ,,Per miljoen inwoners hebben we twee keer zoveel seropositieven als Rusland.'' Bij 73 dragers heeft het virus zich inmiddels gemanifesteerd als aids, een aantal dat volgens het Estse ministerie van Sociale Zaken in 2008 ruim twintig keer hoger zou kunnen uitvallen. Dit is de duistere en minder bekende kant van het economisch mirakel aan de Oostzee (9,9 procent groei in het laatste kwartaal).

De meeste nieuwe infecties worden geconstateerd onder jongeren. De laatste tijd zijn het opmerkelijk genoeg vooral meisjes tussen de 15 en 19 jaar die hard worden getroffen. ,,Het gaat meestal om partners van met hiv besmette drugsgebruikers'', zegt Kurbatova. ,,Dat juist zulke jonge meisjes geïnfecteerd raken kan op termijn grote gevolgen hebben voor de demografie van Estland, zo verwachten we. Dit zijn de toekomstige moeders.''

,,Onder het communisme hadden we geen groot drugsprobleem'', zegt sociologe Talu. ,,Maar inmiddels is de entertainmentindustrie erg belangrijk geworden.'' Drie miljoen toeristen doen elk jaar Estland aan, een fenomeen dat helemaal goed op gang is gekomen door het ruime aanbod van goedkope vluchten en de groeiende populariteit van Tallinn als aanleghaven voor cruiseboten. De helft zijn Finnen – Helsinki ligt op een steenworp afstand. Het snel groeiende aantal aids-patiënten in Finland wordt al in verband gebracht met Estland.

Bovendien ligt Tallinn op een belangrijke drugsroute. Antonio Maria Costa, de directeur van het VN-bureau voor drugs en criminaliteit (UNODC), noemde de Baltische staten onlangs ,,de logische ingang'' voor Afghaanse heroïne, die Europa bereikt via Rusland

en Wit-Rusland.

Volgens Costa zijn Estland, Letland en Litouwen geen importeurs meer van amfetamine, maar exporteurs. Drugslaboratoria schieten als paddestoelen uit de grond.

Alsof het al niet erg genoeg is, raakt het Estse drugsprobleem aan een belangrijk taboe: de gebrekkige integratie van de grote Russische minderheid in Estland. De meeste heroïnegebruikers en hiv-dragers komen uit de groep Russen, die sinds de val van het communisme een gemarginaliseerd bestaan leiden in en rond Narva in het uiterste noordoosten van het land, het belangrijkste aaneengesloten woongebied van de minderheid. Er zijn weliswaar ook steeds meer Estse junkies, maar het Centrum van Drugsstudies deed onlangs een opmerkelijke ontdekking: die spreken allemaal vloeiend Russisch. ,,De meeste Estse jongeren spreken geen Russisch meer, maar deze mensen dus wel'', zegt Talu. ,,Dat zou kunnen betekenen dat ze in een door Russen gedomineerde omgeving zijn opgegroeid.''

Tallinn probeert de jongeren te bereiken via voorlichting, op school en in het leger. Intussen zijn er 21 plekken waar junkies oude naalden kunnen inruilen voor nieuwe. Ook wordt er steeds meer aan substitutie gedaan, met metadon. Estland heeft goed geluisterd naar Nederland, waarmee een aantal projecten op touw is gezet. Maar volgens Talu is integratie de belangrijkste sleutel tot de oplossing. Veel Russen willen dat niet en hebben in de jaren negentig gekozen voor een Russisch paspoort. De Esten staan na vijftig jaar Sovjet-kolonisatiepolitiek ook niet te springen. Zo stelt Estland strenge taaleisen aan mensen die bij de overheid willen werken, eisen die zelfs voor sommige Esten moeilijk te vervullen zijn. Zoals Talu zegt: ,,In de praktijk hebben laagopgeleide Esten betere kansen op de arbeidsmarkt dan hoogopgeleide Russen.''

De voor gezondheidszorg verantwoordelijke minister heeft al om een verdubbeling van zijn huidige budget gevraagd. Maar of hij die krijgt is allerminst zeker: de regering wil juist de in Estland al lage belastingen verder verlagen om nog meer buitenlandse investeerders aan te trekken. Het sociale drama aan de Oostzee versus het economische mirakel. Volgens Kurbatova moet de regering wel wat doen. ,,Wij zijn een klein landje, we moeten het hebben van de mensen. Als we daar niet zuinig op zijn, zullen ook de economische consequenties voor Estland niet uitblijven.''

Rectificatie

In het stuk Hiv rukt snel op in Estland (20 oktober, pagina 1) staat dat in 2004 4.910 seropositieven werden geteld. Dit is echter het huidige aantal seropositieven . Eind 2004 waren er 4.442 seropositieven in Estland.