Eritrea en Ethiopië slijpen messen

Ethiopië beschuldigde Eritrea er gisteren van troepen samen te trekken in de verboden bufferzone langs de betwiste grens. Vijf jaar na het einde van een grensoorlog lopen de spanningen hoog op.

Eritrea zoekt de confrontatie. Eritrea heeft genoeg van het getalm van Ethiopië en van de lakse houding van de Verenigde Naties. Sinds eind vorige maand voert Eritrea de druk gestaag op.

Eerst waarschuwde Eritrea in de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties dat de grensoorlog met Ethiopië wel eens zou kunnen oplaaien als de VN er niet in slagen om een oplossing te vinden voor het slepende grensconflict tussen de twee buurlanden. Minister van Financiën Berhane Abrehe stelde Ethiopië en de VN bij voorbaat verantwoordelijk.

Sinds 5 oktober maakt Eritrea de vredesmacht van de Verenigde Naties het werken onmogelijk. Die missie is al vierenhalf jaar in het grensgebied gelegerd als uitvloeisel van het vredesakkoord dat Ethiopië en Eritrea in december 2000 sloten. De 3.300 VN-militairen controleren een 25 kilometer brede bufferzone op Eritrees grondgebied.

Eerst legde Eritrea de helikopters van de VN een vliegverbod op. Dat had verstrekkende consequenties omdat de vredesmacht die helikopters niet alleen voor verkenningsvluchten gebruikt maar ook voor het transport van troepen en voorraden. Het duizend kilometer lange grensgebied is ontoegankelijk en met mijnen bezaaid. Veel buitenposten van de VN zijn alleen door de lucht te bereiken. De VN zagen zich gedwongen om 18 van de 38 posten te sluiten.

Kort daarop verordonneerde Eritra dat voertuigen van de VN na zes uur 's avond niet meer mogen rijden. Daardoor zijn nachtpatrouilles niet meer mogelijk. Volgens het hoofd van de VN-missie in het grensgebied, de Botswaanse diplomaat Legwaila Joseph Legwaila, hebben de Eritrese beperkingen het vermogen van de VN om toezicht te houden in het grensgebied met ruim de helft verminderd. Dat is riskant, zei de VN-topman die verantwoordelijk is voor vredesoperaties, Jean-Marie Guehenno. ,,We hebben minder zicht op wat er op de grond gebeurt. Dat voedt het wantrouwen en schept instabiliteit.'' Maandag verklaarde de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Kofi Annan, dat de VN zullen heroverwegen of ze nog langer in het grensgebied moeten blijven als ze blijvend hun werk niet kunnen doen.

Eritrea heeft geen reden opgegeven voor de beperkingen. Voor iedereen is duidelijk dat ze te maken hebben met de Eritrese frustratie omdat Ethiopië het markeren van de grens al jaren blokkeert. Voor die grens hebben 70.000 soldaten tussen 1998 en 2000 hun leven gegeven. Aanleiding voor die oorlog was de Eritrese bezetting van de grensplaats Badme. Bij het vredesakkoord van eind 2000 spraken de kemphanen af dat het Permante Hof van Arbitrage in Den Haag het verloop van de grens zou bepalen. Ze zouden zich braaf neerleggen bij dat bindende besluit.

Dat pakte anders uit toen het Hof de steen des aanstoots Badme in april 2002 toewees aan Eritrea. Ethiopië zegt die uitspraak wel te accepteren. Maar over de uitwerking willen de Ethiopiërs eerst nog praten. Intussen blokkeert Ethiopië het markeren van de grens. Eritrea heeft helemaal geen behoefte aan overleg met de Ethiopiërs. Eritrea eist dat Ethiopië het besluit van het Hof onverkort uitvoert. De Eritrese regering verwijt de VN dat ze onvoldoende druk uitoefenen op Ethiopië. Feit is dat de permante leden van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, Amerika voorop, het Ethiopië nooit echt lastig hebben gemaakt.

Met de botte bijl probeert Eritrea nu de impasse te doorbreken. De Eritrese president Issayas Afewerki weigert zich neer te leggen bij de status quo. Zijn Ethiopische tegenhanger, premier Meles Zenawi, zei afgelopen weekend dat hij ,,geen slapeloze nachten'' heeft nu de vredesmacht van de VN niet meer precies kan nagaan wat het Eritrese leger in het grensgebied uitspookt. Hij zei dat de regering allang ,,voorzorgsmaatregelen'' heeft genomen. ,,Ik hoop dat de andere partij de situatie niet verkeerd inschat'', voegde hij daar dreigend aan toe.

Vijf jaar na het vredesakkoord staan de twee landen nog even onverzoenlijk tegenover elkaar als daarvoor. Diplomaten spreken over ,,een ijskoude vrede''. Er bestaat geen enkel direct verkeer tussen de buurlanden, niet over land, niet door de lucht, niet per post, niet per telefoon.

Vijf jaar na het vredesakkoord hebben Ethiopië en Eritrea aan weerszijden van de grens naar schatting 300.000 soldaten gelegerd: Eritrea 200.000, Ethiopië 100.000. Sinds de opheffing in mei 2001 van het VN-wapenembargo tegen de twee landen hebben ze zich beide opnieuw bewapend. De VN hebben de impasse te lang laten duren. Twee van de armste landen ter wereld, allebei afhankelijk van voedselhulp, bereiden zich voor op een broederstrijd.