Alpenmodel voor polderzorg

Het nieuwe zorgstelsel dat over een paar weken wordt ingevoerd, is niet uniek. Toch kijkt het buitenland met belangstelling naar deze grote hervorming.

Gezondheidszorg wordt vanaf volgend jaar business. Dat roept het Amerikaanse spookbeeld op van een weinig solidaire gezondheidszorg met talloze onverzekerden. Niet alleen doemdenkers maar ook wetenschappers leggen die link. ,,We kunnen van de VS leren dat concurrentie tussen zorgverzekeraars helemaal niets oplevert'', zegt hoogleraar gezondheidswetenschap Guus Schrijvers van de Universiteit Utrecht. Het bewijs? ,,De gezondheidszorg is daar door de hoge tarieven twee keer zo duur als hier.''

Zijn collega Hans Maarse van de Universiteit Maastricht maant tot iets meer voorzichtigheid bij de vergelijking met Amerika. ,,Nederland legt sterk de nadruk op een betaalbare zorg voor iedereen. Dat principe bestaat niet in de Verenigde Staten.'' Wel meent hij dat door de omarming van de commercie het vaker zal gebeuren dat onverzekerden alleen hulp krijgen in acute situaties. Een positiever effect van meer marktwerking kan volgens de wetenschappers de toenemende specialisatie in de gezondheidszorg zijn. Daardoor ontstaan naar verwachting hyperefficiënte ziekenhuizen die, bijvoorbeeld, niets anders doen dan heupoperaties.

Omdat Amerika vooral private verzekeringen kent terwijl de zorg in Nederland en de omringende landen sterk leunt op publieke regelingen, is het beter om in Europa rond te kijken naar vergelijkbare zorgstelsels.

Zoals naar Zwitserland. Begin jaren negentig besteedde het land ruim 9 procent van het bruto binnenlands product aan de gezondheidszorg, het op een na hoogste percentage in Europa. Om daar iets tegen te doen, voerde Zwitserland in 1996 een stelsel in dat sterk lijkt op wat Nederland te wachten staat. ambtenaren van het ministerie van Volksgezondheid (VWS) reisden de afgelopen jaren regelmatig af naar Zwitserland om de fijne kneepjes te leren van een stelsel met concurrentie tussen verzekeraars èn publieke waarborgen zoals een verzekeringsplicht en een zorgtoeslag.

Net als Nederland straks, kent Zwitserland nu al een verplichte standaard basisverzekering voor iedereen, met acceptatieplicht voor de verzekeraars. Het aantal onverzekerden is er laag, zegt Piet de Bekker, specialist internationale vergelijkingen van VWS die meerdere malen in Zwitserland ging kijken. Opmerkelijk is, dat veel Zwitserse zorgverzekeraars goedkope polissen aanbieden waarmee de klant alleen naar het ziekenhuis of de arts kan, waar de verzekeraar een contract mee heeft. Naar verwachting zullen Nederlandse verzekeraars ook dergelijke polissen gaan aanbieden. In Zwitserland blijken ze echter helemaal niet populair. Patiënten vinden keuzevrijheid kennelijk erg belangrijk en zijn bereid daar aanzienlijk meer voor te betalen.

Voor wat de aanvullende verzekeringen betreft, lijkt de Zwitserse situatie ook veel op de Nederlandse. Aanvullende verzekeringen worden aangeboden door particuliere verzekeraars die hiervoor klanten mogen weigeren. Daardoor kiezen veel mensen ervoor om bij hun huidige verzekeraar te blijven en is de mobiliteit van verzekerden in Zwitserland beperkt gebleken.

De belangrijkste vraag is natuurlijk: hoe zit het met de kosten? Het antwoord is niet rooskleurig voor VWS-minister Hoogervorst (VVD): de kosten voor de gezondheidszorg zijn in Zwitserland niet aan banden gelegd. VWS zegt daarover dat men niet moet vergeten dat de autonomie van de verschillende Zwitserse kantons tot een wildgroei aan zorgvoorzieningen heeft geleid en ook tot grote inefficiëntie. Het land is bovendien erg gemedicaliseerd. ,,Onze Nederlandse cultuur'', zegt De Bekker van VWS, ,,is juist zuinig en zinnig.''

Ook Duitsland wil de kosten van de gezondheidszorg beperken. Klaagde de Zwitserse overheid begin jaren negentig over te hoge zorgkosten, Duitsland was op dat moment koploper in Europa. Momenteel overwegen de Duitsers in het voetspoor van Nederland te treden ,,Dit is een belangrijk punt in de coalitiebesprekingen'', zegt Helmut Hetzel, correspondent in Nederland van Die Welt. Voor zijn krant schreef hij meer dan vijftig verhalen over het Nederlandse zorgstelsel wegens de bijna onstuitbare belangstelling in zijn vaderland. ,,De verschillende partijen willen kijken hoe het in Nederland uitpakt. Nederland dient duidelijk als proeftuin.''

VWS zegt dat er veel landen zijn die de ontwikkelingen in Nederland nauwgezet in de gaten houden. ,,Uit Europese bijeenkomsten weet ik dat heel veel landen met interesse naar de Nederlandse hervorming kijken'', aldus De Bekker. ,,De Zwitsers komen ook naar ons land om te leren over de prikkels die wij invoeren voor een betaalbare zorg.''

Landen waar concurrentie tussen zorgverzekeraars al bestaat, bieden Nederland echter niet veel hoop, menen de hoogleraren Schrijvers en Maarse. Beide wetenschappers concluderen dat verzekeraars onvoldoende tegenkracht bieden aan de steeds hogere uitgaven aan zorg. Besparingen komen volgens hen op andere manieren tot stand, die los staan van marktwerking.