Turken in Istanbul ruilen kip in voor hamburgers

Het wees-niet-bangoffensief van de Turkse overheid kan de angst voor vogelgriep niet sussen. Eerdere kippencrises liepen goed af.

Ramadan, half twaalf in de ochtend. Het avondeten is nog ver weg, maar toch is vogelhandelaar Mehmet Çimen al bezig om groenten te snijden. ,,En ja'', voegt hij daaraan toe, ,,ik eet ook gewoon kip als je het wil weten''. Çimen lacht als hij het zegt, maar dan wel als een boer met kiespijn. Normaal zou hij per week zo'n vijftig klanten krijgen in zijn vogelzaak in de Istanbulse wijk Eminönü. Maar sinds de vogelgriep in Turkije werd aangetoond, is er in zijn zaak alleen nog het geluid van zijn vogels te horen – klanten komen er niet meer. ,,Ik doe dit werk al vijfendertig jaar'', zegt Mehmet, ,,maar zo erg als dit heb ik het nog nooit meegemaakt. Zelfs tijdens de Golfoorlog gingen de zaken beter''.

Turkije, zes dagen nadat de Europese Commissie aankondigde dat de voor mensen gevaarlijke H5N1-variant in dit land was opgedoken. Vrijwel direct na de aankondiging, donderdag, begonnen de Turkse autoriteiten een wees-niet-bang-offensief. De uitbraak is beperkt tot een klein gebied, zei de minister van Volksgezondheid, er zijn voldoende antivirale medicijnen in Turkije en welbeschouwd is het voor mensen uiterst moeilijk om met het virus geïnfecteerd te raken. Donderdagavond ging premier Erdogan nog een stap verder: terwijl alle camera's draaiden opende hij zijn mond tot maximale grootte om er een gigantisch stuk kip in te proppen. Als de premier niet bang is, zo was de boodschap, hoeft U dat ook niet te zijn.

Maar veel Turken zijn dat wel. Neem zomaar een vestiging van de kipgigant Kentucky Fried Chicken in het centrum van Istanbul. De staf wil wel praten, maar alles moet anoniem blijven: wegens de crisis komt officieel alle informatie van het hoofdkantoor. Bij hamburgergigant MacDonalds, even verderop, zitten er, ook al is het ramadan, ongeveer vijftien mensen een hamburger te verorberen; bij de kipgigant zit niemand. ,,Normaal zou ik vandaag tot nu toe zo'n 250 klanten hebben gehad'', zegt een medewerker terwijl hij op de kassarol kijkt. ,,Vandaag kwamen er tot nu toe maar negentien.''

Ook het hoofdkantoor van Kentucky Fried Chicken erkent dat er een probleem is. ,,De eerste dagen [nadat bekend werd dat het om de gevaarlijke variant van het virus ging, red.] kwamen er in de media allerlei dingen naar buiten die niet waar zijn'', zegt Vedat Samanli, de hoogste baas van de kippenmultinational in Turkije. ,,Toen zakte de verkoop zo'n 20 procent in. Of dat alleen door de vogelgriep kwam, weet ik niet: er kan ook een ramadaneffect in zitten.'' Op de Turkse televisie zijn er inmiddels beelden te zien van wat dat voor de kipjes op de grote boerderijen betekent: ze worden niet meer verkocht, en hun hokjes worden voller en voller. Massaproducent Banvit levert het kippenvlees sinds enige dagen met korting aan Turkse restaurantketens om het toch maar kwijt te raken.

En zo heeft de vogelgriep in Turkije nog geen mensen geïnfecteerd, maar dreigen toch de eerste `slachtoffers' te vallen. Vogelhandelaar Mehmet weet niet hoe lang hij zijn zaak nog draaiende kan houden. Klanten bellen op om te vragen waar de vogels die ze bij hem kochten vandaan komen – hopelijk toch niet, zo vragen ze, uit dat dorpje bij Balikesir waar de uitbraak werd vastgesteld?

Manager Vedat Samanli houdt voorlopig het hoofd koel. De kippensector heeft in het verleden meerdere crises gekend: zo liepen de verkopen sterk terug na berichten dat het vlees van de dieren vol zit met hormonen. Aan een speciale campagne om de consument terug te lokken naar zijn keten denkt Samanli daarom voorlopig nog niet: in het verleden kwam alles altijd weer op zijn pootjes terecht.

Dat is ook de lijn van de Turkse autoriteiten. Zij namen vorige week alle mogelijke maatregelen om de uitbraak te beperken. In het dorpje bij Balikesir werden alle kippen en kalkoenen geruimd. De jacht op wild gevogelte werd verboden en als er ergens dode vogels werden aangetroffen werd er meteen een stukje kadaver getest. Dit weekeinde lieten de autoriteiten weten dat het leed geleden was: vogelgriep heeft een incubatieperiode, en die is nu voorbij, dus als er dieren geïnfecteerd waren, hadden ze nu al ziek moeten zijn.

Mooie woorden, maar waren ze gerechtvaardigd? Maandag werd een nieuw geval van de griep vastgesteld op een Grieks eiland bij de Turkse kust. Het zieke dier is waarschijnlijk over Turkije heengevlogen. Het was alleen, voorzover nu bekend, vriendelijk genoeg voor Turkije om zijn virus niet op Turkse bodem achter te laten. En zo is het uiteindelijke probleem heel simpel: vogels vliegen, of ze ziek zijn of niet.