Jem Cohen in het spookhuis van het globalisme

Kunst veredelt staat boven het podium van het Gentse Vooruit-theater. Daar organiseerde de New Yorkse onafhankelijke filmmaker Jem Cohen afgelopen weekeinde tijdens het Filmfestival Gent onder de noemer Fusebox een vierdaags muziek- en filmfestival. Het thema was kunst en activisme, en het gebouw zelf – een in 1912 gebouwd feestlokaal voor de socialistische arbeiderscoöperatie –gaf al antwoord op de vraag wat kunst en activisme met elkaar te maken hebben en hoe ze elkaar kunnen inspireren.

Dat is een van die veelbetekenende toevalligheden die we in het werk van Jem Cohen voortdurend tegenkomen. Net als de tekst in het trappenhuis van de Vooruit, die aanspoorde om door de stad te dwalen, je zekerheden te verliezen en open te staan voor nieuwe ervaringen, in het kort de missie van zijn werk samenvat.

Wandelen, slenteren, kijken, de blik gericht op het terloopse, op de flarden en rafelranden. Het leidt tot uitgebleekte of verduisterde cinema die alleen reflecteert, belicht en inkadert wat wezenlijk is. Cohens poëtisch-persoonlijke documentaires Buried in Light, Lost Book Found en Instrument (over de band Fugazi) waren bij eerdere gelegenheden ook in Nederland te zien.

Het Utrechtse Impakt nodigde de filmmaker uit om een deel van zijn werk komend weekend in Nederland te presenteren en ruimde daarbij ook plaats in voor Chain uit 2004, Cohens eerste film met een verhaallijn en personages, die dan zijn Nederlandse première beleeft.

Chain voert de toeschouwer binnen in een suburbaan superlandschap. Het is een montage van betoverend desolate beelden die Cohen in een periode van zeker zeven jaar op honderden locaties overal ter wereld draaide: winkelcentra, parkeerterreinen, lege wegen die van niks naar nergens voeren. Twee vrouwen dwalen daar. Een jonge zwerfster (Amanda Billotte) die haar dagen doorbrengt met onzichtbaar zijn in de warenhuizen. Er is een Japanse zakenvrouw (Hal Hartley-actrice Miho Nikaido) die een pretpark met eeuwig bloeiende kersenbloesems wil bouwen, maar zichzelf gevangen vindt in haar eigen 24-uurs schijnwereld van hotelkamers, vliegvelden en vergaderzalen.

Tien jaar geleden was dat voor de Europese toeschouwer waarschijnlijk nog een vaag aanlokkelijk beeld van het Amerikaanse consumptieparadijs geweest. Nu dringen in de ruimtes die Cohen in en tussen zijn beelden creëert andere beelden binnen: lintbebouwing langs Nederlandse wegen, in elke provinciestad dezelfde Blokkers en Hema's, een Albert Heijn met louter huismerkartikelen. Beelden die zo dominant zijn dat je ze bijna niet meer ziet. Dit is niet betoverend, dit is de spookarchitectuur van het globalisme, de griezelige sciencefiction van het heden.

Misschien is dat wel de grootste kracht van Cohens werk: dat het zijn eigen tegenbeelden oproept en weerspiegelt, en dat in zijn noodzakelijke engagement met de wereld de schoonheid niet schuwt.

Impakt Event: films van Jem Cohen met live muziek van Andy Moor (The ex), vr 21 oktober, 20.00u, Moira, Utrecht. Chain, za 22 oktober 16.00u en zo 23 oktober, 19.30u, 't Hoogt, Utrecht. Informatie: www.impakt.nl