In `Crash' komt alles door kleur

Een mens redt een mens uit een auto, die elk moment in brand kan vliegen. Doet het ertoe dat de een een man is en de ander een vrouw? Het lijkt er niet toe te doen, het is instinct, reflex, net zoals het er ook niet toe doet dat de een wit is en de ander zwart. Een paar scènes eerder deed dat er allemaal wel toe. De witte man is een agent, die een auto aanhoudt waarin een zwart echtpaar zit. Een reden voor de aanhouding is er niet, behalve DWB, `driving while black', voor de politie vaak reden genoeg om een auto aan te houden. De man en de vrouw moeten uitstappen. Ze worden gefouilleerd en de fouillering van de vrouw verandert in een aanranding.

Crash, het even geestige als gruwelijke regiedebuut van Paul Haggis, zit vol met zulke scènes. De film gaat over veel mensen en één onderwerp: racisme, dat zich vaak net onder de oppervlakte bevindt maar zich in deze film een weg naar buiten vecht. Aziaten, Latino's, witten, zwarten, arabieren, niemand ontkomt eraan. Het is of de bewoners van Los Angeles plotseling collectief aan het syndroom van Tourette lijden. Er is geen scheldwoord dat niet door huidskleur is geïnspireerd. Er is ook geen handeling die niet door huidskleur is geïnspireerd. ,,Ik lig in bed met een witte vrouw'', zegt een zwarte politie-inspecteur door de telefoon. Als hij ophangt verontschuldigt hij zich bij zijn Latijns-Amerikaanse vriendin. ,,Sorry, als ik Mexicaans had gezegd, had het minder indruk gemaakt.'' Waarop zij weer zegt: ,,Ik ben niet Mexicaans. Mijn vader kwam uit Puerto Rico en mijn moeder uit El Salvador.''

Crash is een film à la Short Cuts en Magnolia. De manier waarop alle personages uiteindelijk met elkaar te maken krijgen is vernuftig, wellicht iets té. Soms lijkt het net alsof er in Los Angeles niemand woont behalve de personages van deze film. Hoe groot is de kans dat de witte agent en de zwarte vrouw elkaar de volgende dag op de snelweg weer tegenkomen? Goede en slechte eigenschappen en bedoelingen zijn erg netjes over alle verschillende personages verdeeld; niemand is in overdrachtelijke zin wit of zwart, iedereen is keurig grijs. Daar staat tegenover dat die personages door tal van bekende acteurs vaak uitmuntend worden gespeeld. Matt Dilllon is bijvoorbeeld de agent die zowel een held als een racist is.

Haggis, die eerder veel tv-series maakte en het scenario voor Clint Eastwoods Oscarmagneet Million Dollar Baby schreef, weet door die opeenstapeling van rake observaties en pijnlijke misverstanden de samenloop van omstandigheden onvermijdelijk te laten lijken.

Crash speelt zich af in Los Angeles, en daar verwijst de titel naar: mensen uit verschillende rassen en klassen komen elkaar alleen nog maar tegen als ze op de snelweg op elkaar botsen. Toch is een Nederlandse versie van de film akelig voorstelbaar. Ondanks de sombere inhoud heeft de film toch een optimistische toon. Alsof toegeven een opluchting is. Is het dat echt?

Crash. Regie: Paul Haggis. Met: Don Cheadle, Matt Dillon, Thandie Newton, Sandra Bullock, Brendan Fraser. In: 24 bioscopen.