Grazende koeien waar eerst auto's raasden

Een doorgaande weg op Schouwen-Duiveland wordt `gesloopt' om een duingebied ruimte te geven. Het verzet ertegen was groot. Zelden verdwijnt een bestaande weg.

Het asfalt is al verwijderd en enkele draglines zijn bezig de daaronder gelegen keien los te graven. Een paar tractoren voeren bergen puin af. De `sloop' van de vier kilometer lange Vroonweg tussen Haamstede en Renesse is in volle gang. Als de klus begin december is geklaard, komt er een einde aan de tweedeling van het gebied dat behoort tot de `Kop van Schouwen', een van de grootste en gaafste duinregio's van Nederland.

Het gevolg is onmiddellijk duidelijk: het landschap wint aan schoonheid en het krijgt zijn oorspronkelijke dynamiek terug, zegt projectleider John Beijersbergen van de provincie Zeeland. ,,Nu het ecologisch en hydrologisch weer één geheel vormt, kan het natuurbeheer meer integraal dan tot nu toe worden uitgevoerd. Een belangrijk winstpunt.''

Het `saneren' van een doorgaande weg gebeurt zelden in Nederland. ,,Ik denk dat het verwijderen van de Vroonweg uniek is'', vertelt Petra Rouwendal, juridisch beleidsmedewerker van de provincie. ,,Als het om straten gaat, hoor je altijd: méér, méér, méér.'' Een woordvoerder van Rijkswaterstaat zegt dat er verleden jaar in Nederland 1.093 strekkende kilometers aan wegen zijn aangelegd. Rijkswaterstaat nam daarvan ongeveer 83 kilometer voor zijn rekening.

Zo'n tien jaar geleden bestonden al plannen voor een aanpassing dan wel sluiting van de Vroonweg, de drukke verbinding van Haamstede naar Renesse. ,,De afgelegen weg was door de bebossing donker en onveilig, en er werd bijzonder hard gereden'' zegt Rouwendal. ,,Voorts perste de stroom auto's zich `s zomers direct beide toeristenplaatsjes binnen, hetgeen tot veel overlast leidde.'' Vandaar dat uiteindelijk het besluit werd genomen ten oosten van de duinen de zogenoemde `recreatieverdeelweg' tussen beide dorpen op Schouwen-Duiveland aan te leggen.

De `recreatieverdeelweg', die de Vroonweg overbodig moest maken, werd twee jaar geleden feestelijk geopend. Maar niet iedereen was in een vrolijke stemming. Rouwendal weet nog dat er ,,jarenlang strijd was gevoerd'', zeker toen burgers vernamen dat auto's vanaf dat moment niet langer welkom waren op de Vroonweg. ,,We vertikken het om óm te rijden, riepen sommigen'', aldus Rouwendal. Bewoners van de nabijgelegen Hogezoom sputterden eveneens tegen, omdat ze in hun straat door de sluiting sluipverkeer verwachtten. Ondanks alle bezwaren hield de provincie haar poot stijf.

Dat deed zij óók toen er verzet kwam tegen de aanleg van een fietspad door het duingebied van Haamstede naar Renesse, vlakbij de Vroonweg. Het was een alternatieve route voor de fietsers. In de Provinciale Zeeuwse Courant klaagde J. van Tongeren, eigenares van een in het gebied gelegen biologisch beheerde boomgaard, dat het pad ,,onherstelbare schade'' aanricht. ,,Er dreigen bepaalde struwelen te verdwijnen en daarmee worden tevens unieke natuurontwikkelingen als – soms metershoge – mierenhopen bedreigd'', zei ze. ,,Als de provincie die struwelen gaat weghalen, ga ik er zelf voor liggen.'' Zierikzeeënaar P. Lubbers, die namens zijn moeder een 26 hectare groot terrein aan de Vroonweg beheert, zei zich helemaal te kunnen vinden in het betoog van Van Tongeren. Geldverspilling, oordeelde hij.

Projectleider Beijersbergen zegt lachend ,,versleten'' te zijn van alle weerstand. Toch komt het allemaal in orde, voegt hij daaraan toe. ,,Recreatie en natuur zaten elkaar in de weg in dit gebied. De recreatie kon op sommige plaatsen niet groeien door de natuur. En toeristen verknoeiden de duinen. Geloof me, de aanleg van de `recreatieverdeelweg' en de `sloop' van de Vroonweg dragen bij aan de oplossingen van die problemen.''

Aan het einde van de middag geven Petra Rouwendal en John Beijersbergen hun bezoek een rondleiding. We passeren de hoge hekken bij de Vroonweg en gaan het gebied binnen. We lopen over het nieuwe fietspad dat aanvankelijk over een oude trambaan (1916-1938) voert en later naar rechts en omhoog slingert. Aan het begin van de `Kop van Schouwen' zullen, in het door de Vroonweg nagelaten `gat', nieuwe bomen komen, vertelt Beijersbergen.

Verderop komen we in wat hij noemt ,,het vroonland''. ,,Een vroon is grond vrij van belasting, van de heren van Haamstede en Renesse mochten de burgers hun dieren daar vroeger gratis op laten grazen'', legt hij uit. ,,Dat heeft eeuwen geduurd. Deze grond hier is nooit voor landbouw gebruikt, het oorspronkelijke reliëf is altijd behouden gebleven. Dat maakt het landschap zo zeldzaam.'' Links en rechts zien we enkele kuddes koeien, achter prikkeldraad. Dat prikkeldraad verdwijnt, zegt Beijersbergen. ,,Er komt één beheerder die Hereford-koeien gaat houden, die hebben niet het vette gras van de polder nodig.''

Beijersbergen is trots op zijn project. ,,Veel mensen hebben aanmerkingen gehad, op van alles. Maar als ze straks het eindresultaat zien, reageren ze vast anders.''