Dujail is een magere proloog van proces Saddam

Als Saddam Hussein voor de eerste aanklacht wordt veroordeeld, zou hij de afloop van de andere kunnen missen. Een voor ieder acceptabel einde is moeilijk te bereiken.

Een op de televisie uitgezonden rechtszaak volgens internationaal aanvaarde maatstaven, die een les in burgerschapkunde zal vormen voor het hele land. Zo omschreef Tom Parker, een voormalige hoge medewerker van de Voorlopige Autoriteit in Irak, vorig jaar de ambitie bij de berechting van Saddam Hussein die vandaag begint. Deze ambitie wordt ongetwijfeld gedeeld door het Irakese Speciale Tribunaal. Het zal nog een hele toer worden het waar te maken.

Het begint al met de eerste aanklacht, de wraakactie van Saddam in het plaatsje Dujail in juli 1982. Hoe kwalijk ook, het is een magere proloog in het licht van andere gruwelijkheden, zoals de gifgasaanval op een Koerdische stad, die de gevallen machthebber worden verweten. Die komen pas later aan bod.

Dujail gaat vóór omdat het een overzichtelijke zaak betreft, waarbij de handtekening van Saddam onder de executiebevelen staat. Een lid van zijn verdedigingsteam, Abdel Haq Alani, zei daarover vorige week tegen de Britse omroep BBC dat het om de uitvoering van rechterlijke vonnissen ging, net zoals de Amerikaanse president Bush in zijn tijd als gouverneur van Texas in zeker zoveel doodvonnissen heeft bewilligd.

Er is een opmerkelijk scenario in omloop naar aanleiding van de keuze van Dujail als eerste van twaalf zaken. Saddam Hussein kan alleen hiervoor al de doodstraf krijgen. Hij kan dan in beroep gaan bij een speciale, uitgebreide, kamer van het tribunaal. Als die het vonnis bevestigt, en de presidentiële raad niet tussenbeide komt, moet de doodstraf volgens de Iraakse wet binnen dertig dagen worden voltrokken. Zo zou Saddam de afloop van de twaalf zaken wel eens kunnen missen – en Irak het eindoordeel over zijn schrikbewind.

Vooraleerst is het waarschijnlijker dat de verdediging schorsing van de zitting krijgt om de aanklacht nader te kunnen bestuderen. Hoewel de onderzoeksrechter al in juli de zaak-Dujail naar de zitting verwees, klaagde Alani dat hij pas onlangs en dan nog onduidelijke papieren had ontvangen. Eerder waren er al klachten over beperkingen in het contact tussen Saddam Hussein en zijn raadslieden.

Alani zei ook dat Saddam zich beroept op zijn onschendbaarheid als (toenmalig) staatshoofd. Het klassieke argument van soevereine immuniteit heeft zijn glans wel wat verloren als het gaat om ernstige internationale misdrijven. Dat merkte de Chileense oud-dictator Pinochet op bezoek in Groot-Brittannië. En in Den Haag staat de oud-president van Servië, Milošević, geruime tijd terecht voor het VN-tribunaal voor het voormalig Joegoslavië.

De onschendbaarheid van Pinochet is inmiddels ook in Chili zelf opgeheven en in Uruguay werd deze zomer een aanklacht ingetrokken tegen oud-president Bordaberry, die was aangebleven na de militaire coup in 1973.

De Amerikanen hebben openlijk hun zorg laten blijken dat Saddam zal proberen zijn proces te gebruiken als een politiek platform naar voorbeeld van Milošević. Het is overigens niet duidelijk of Saddam ook net als Milošević procesbijstand door een raadsman zal afwijzen, met alle complicaties voor de procesvoering van dien.

Een politiek verweer is moeilijk te verbieden, maar uiteindelijk zullen de rechters toch hebben te oordelen op basis van de strafrechtelijke merites van de zaak. De wettelijke waarborgen voor het Speciale Iraakse Tribunaal zijn wel aanwezig, schreef Mark S. Ellis van de International Bar Association een half jaar geleden. Maar er is meer dan de wet nodig voor de berechting van Saddam en consorten. Zijn de Iraakse juristen, die een generatie lang zijn afgesneden van de internationale rechtsgemeenschap, wel opgewassen tegen deze uitdaging?

Ellis putte hoop uit de manier waarop rechters van het Iraakse tribunaal deelnamen aan een training die zijn organisatie in Londen had georganiseerd. Maar hij waarschuwde ook: ,,Dit soort processen vereisen meer dan goede bedoelingen''.

Rectificatie / Gerectificeerd

In het artikel Dujail is een magere proloog van proces Saddam (19 oktober, pagina 5) staat dat in Uruguay deze zomer een aanklacht werd ingetrokken tegen oud-president Bordaberry, die was aangebleven na de militaire coup in 1973. De aanklacht werd niet ingetrokken, maar ingediend.