`Zuid-Korea is een oorlogsmuseum'

Korea staat centraal op de Frankfurter Buchmesse, die morgen begint. ,,Alle goede mensen zijn er dood.''

,,Jonge Koreaanse schrijvers hebben geen belangstelling meer voor sociale of politieke vraagstukken'', zegt de Koreaanse auteur Hwang Sok-Yong gelaten. ,,Ze zijn opgegroeid als consument, ze vermaken zich, en dan hebben ze geen aandacht voor wat er in de maatschappij speelt. Wie talent heeft, gaat in de filmbusiness. Daar zit het geld. Ik word gezien als een obstakel.''

Hwang is een van de belangrijkste auteurs uit Korea, het land dat Schwerpunkt is op de Frankfurter Buchmesse die morgen begint. Hij werd in 1943 in Mantsoerije geboren, in een gezin dat tot de intelligentsia behoorde. In het midden van de jaren zestig werd hij opgeroepen voor militaire dienst en naar Vietnam gestuurd. Hij kwam terecht bij de `opruimingsdienst' die de bewijzen van moord op de burgerbevolking liet verdwijnen.

Het was een keerpunt in zijn leven en werk. ,,Toen ik uit die oorlog kwam, was mijn adolescentie voorbij. Schreef ik tot dan toe nog naar binnen gericht, daarna wilde ik me politiek engageren. In een tijd van dictatuur hangt scheppen altijd samen met de vrijheid van meningsuiting. Iedere kunstenaar is er per definitie politiek actief.''

De roman die onlangs in een Nederlandse vertaling verscheen, Mijnheer Han, dateert uit 1972 en vertelt het verhaal van een Noordkoreaanse gynaecoloog die weigert zich te voegen naar de wet van de Communistische Partij. Zo behandelt hij tijdens de oorlog niet alleen kaderleden, maar ook het gewone volk, waarna hij voor het vuurpeleton moet verschijnen. Hij ontkomt echter naar Zuid-Korea, met achterlating van zijn familie, wordt daar van spionage verdacht en valt alsnog van de ene verschrikking in de andere.

Hwang: ,,Het verhaal is waargebeurd. Mijnheer Han is mijn oom. Hij was arts. Zijn leven is exemplarisch voor een hele generatie uit dat milieu. Nog steeds kunnen de families die in de oorlog zijn verscheurd, niet naar elkaar toe. Aan beide kanten van de grens hebben mensen verschrikkelijke dingen meegemaakt. Er zijn maar heel weinig bruikbare oude mensen over in Zuid-Korea: alle goede mensen zijn in de oorlog omgekomen, weggezuiverd of van armoede gestorven.''

In de jaren zeventig en tachtig zette Hwang zich in voor de arbeidersbeweging, ageerde tegen het militaire regime en schreef tegelijkertijd romans en verhalen. In 1989 bezocht hij een schrijverscongres in Noord-Korea, waarna hij niet meer naar het zuiden kon terugkeren. Als balling verbleef hij onder andere vier jaar in Berlijn, waar hij de val van de Muur meemaakte. ,,Op dat moment besloot ik wereldburger te worden.''

Toen Hwang uiteindelijk toch naar zijn vaderland terugkeerde, werd hij opgepakt en voor vier jaar gevangen gezet. ,,In de gevangenis heb ik geleerd hoe het dagelijks leven in elkaar zit. Eten, slapen, nietsdoen. Ik had mijn leven lang het gevaar, het avontuur gezocht. Door mijn intense sociale engagement ben ik tot twee maal toe mijn vrouw, mijn gezin kwijtgeraakt. Ik had ze verwaarloosd, ik leefde voor mijn werk. Toen ik uit de gevangenis kwam, was ik rustiger. Ik heb een nieuwe vrouw ontmoet.''

Ook zijn literaire stijl is in de loop der jaren veranderd. ,,Ik wil mijn persoonlijke ervaringen samen laten gaan met universele thema's en ook typisch Koreaanse elementen in mijn werk onderbrengen: éénmans-opera's of sjamanistische rituelen. Ik behoor tot de schrijversgeneratie van de oorlogskameraden. Ik probeer de hele ellendige geschiedenis van mijn land – de Japanse kolonisatie, de dictatuur, de opstanden, die vreselijke tweedeling – een plek te geven. Ik sta in het heden. Ik zal de geschiedenis ingaan als een auteur van de opdelingsliteratuur, die zich bezighoudt met het hoe en waarom van de opdeling. Hereniging tussen Noord en Zuid is absoluut noodzakelijk. Zuid-Korea is nu een soort museum van de Koude Oorlog, waar je nog leuk kunt kijken naar de communisten aan de andere kant van de grens. Dat moet absoluut worden opgelost.''

Daarbij moeten schrijvers een voortrekkersrol vervullen. ,,Maar de contacten tussen Noord- en Zuid-Koreaanse schrijvers verlopen moeizaam. Bij een recent schrijverscongres in de Noordkoreaanse bergen zat er aan iedere tafel een Noordkoreaanse commissaris van politie die iedereen observeerde. De auteurs spraken wel dezelfde taal, maar dachten compleet anders. Europa idealiseer ik niet, maar het welzijn van de burgers er goed geregeld. De Europese Unie kan als voorbeeld dienen voor de Zuid-Aziatische gemeenschap.''

Hwang Sok-Yong: Mijnheer Han. Vertaald door Remco Breuker en Imke van Gardingen. Arbeiderspers. 131 blz. Prijs € 15,95