Wilde herinneringen

Over hypnose wordt heel veel ,,klets en onzin'' verkondigd, vindt klinisch psycholoog Jan Verhulst. ,,Labiele mensen kun je alles wijsmaken. Ze laten zich door allerlei al dan niet officiële therapeuten mee terugvoeren naar verborgen geheugeninhouden, tot in de baarmoeder of zelfs daarvoor. Er zijn wilde anekdotes over mensen die zichzelf in hun herinnering zien zwemmen als spermatozo, op weg naar de bevruchting. Of neem de man die een fobie voor stropdassen had en toen onder hypnose ontdekte dat een hij, in een vorig leven, in 1448 was opgehangen.''

Kan dat kwaad?

,,Soms wel, ja. Er zijn nou eenmaal veel mensen die niet lekker in hun vel zitten. Sommigen proberen daaraan te ontsnappen met drank of drugs, anderen zoeken hun heil in mystieke zaken om te ontsnappen aan de dagelijkse realiteit. Het gevaar bestaat dat mensen in die wilde verhalen blijven hangen. Door hypnose kan iemand zijn realiteitsbesef verliezen.''

Is iedereen te hypnotiseren?

,,In Amerika zijn daar hele trukendozen voor. Daar worden zelfs de meest kritische, `resistente' personen onder zeil gebracht door ze bijvoorbeeld aan te praten dat alles in de kamer roze of paars is, en dat wordt met verlichtingstrucs ook echt gerealiseerd. Dan gaan ze voor de bijl. Of de hypnotiseur zegt dat alles in de kamer scheef staat, terwijl dat in die kamer ook echt zo is. Dan gaan mensen aan zichzelf twijfelen en krijgt de hypnotiseur ze in zijn greep. Ik steek soms bij lezingen letterlijk mijn hand in het vuur, zodat de zwarte rook eraf komt. Zo zaai je twijfel, zeker op de voorste rijen. Diezelfde trucs uit de podiumhypnose worden soms ook bij therapeutische hypnose toegepast.''

Maakt u zelf gebruik van hypnose?

,,In mijn eigen praktijk gebruik ik hypnose alleen als een manier om te ontspannen en niet meer dan dat. Je zorgt voor een warme, prettige, rustige sfeer, misschien met zachte, aangename muziek. Als mensen zich veilig en ontspannen voelen, zullen ze makkelijker over moeilijke dingen praten, dat is logisch. Maar de rest is flauwekul.''

En als iemand zijn problemen verdrongen heeft?

,,Ik zal nooit iemand onder hypnose brengen om in zijn geheugen te gaan wroeten of herinneringen los te weken. Want hoe weet je hoe betrouwbaar die herinneringen zijn? Misschien zijn het fantasieën, of zaken die je je cliënt zelf hebt aangepraat. Dat heeft geen objectieve, wetenschappelijke waarde. Herinneringen kun je ook oproepen door iemand te vragen nog eens in zijn oude fotoalbums te kijken, dat werkt heel associatief. Je kunt mensen alles laten denken. En je bent wat je gelooft.''

Email:dezeweekspreekt@nrc.nl