`Olie produceren voor het volk'

De Bolivariaanse revolutie in Venezuela leidt ook tot een omwenteling van het bedrijfsleven, zo merkt ook energieconcern Shell. ,,De oude elitementaliteit moet verdwijnen.''

Het reusachtige petrochemische complex Pequiven in de Venezolaanse oliestad Maracaibo ziet er in eerste instantie uit zoals dat soort terreinen er nu eenmaal uitziet. Veel naaktkronkelende pijpleidingen, ronde loodsen en enorme torens die vlammen braken. En steeds die onbestemde, vieze lucht.

Dat dit niet langer de klassiek kapitalistische onderneming van weleer is, merk je pas als je diep in de gebouwen doordringt. In de kantoren van deze in 1978 opgerichte dochter van de Venezolaanse staatsoliemaatschappij PDVSA doemen tijdens een rondgang voortdurend verrassingen op. Er is een revolutionair radiostation gevestigd, er zijn nieuwe leslokalen voor buurtbewoners en ergens op een bovenzaaltje runnen oudere vrouwen een coöperatie waar ze T-shirts met politieke opdrukken maken. ,,Leve de president'', roepen ze na de kennismaking.

,,Vroeger dachten de werknemers hier alleen maar aan het royale salaris dat ze verdienden. Ze maakten zich niet druk over de verantwoordelijkheid die ze hebben ten opzichte van de gemeenschap'', zegt Luis Pirela. Als manager sociale ontwikkeling is de oud-militair een jaar geleden in dienst getreden. Pirela ziet nu toe op de ideologische heropvoeding van werknemers. ,,De oude elitementaliteit moet verdwijnen.''

In Venezuela is een socialistische omwenteling gaande. Een naar de negentiende-eeuwse Venezolaanse vrijheidsstrijder genoemde Bolivariaanse revolutie die ook het bedrijfsleven hervormt. De melkkoe van het land, de PDVSA, ging drie jaar geleden nog voorop tijdens een twee maanden durende staking die beoogde president Hugo Chávez ten val te brengen. Maar de president brak met hulp van het leger en buitenlandse contractarbeiders de acties. Van de 50.000 werknemers werden er 18.000 ontslagen. Nu werkt er een nieuwe lichting en die is opvallend jong, zo is te zien tijdens de lunch in een van de bedrijfskantines.

En ze zijn anders, blijkt bij een bezoek aan de kelder van het gebouw waar radiostation 88.7 FM, `de zender van Pequiven', zetelt. ,,Oorspronkelijk werd hier alleen muziek gedraaid en niet eens Venezolaanse'', zegt programmadirecteur Daisy Romero terwijl ze de studio's toont. ,,Nu maken we veel praatprogramma's en zenden culturele en educatieve boodschappen uit'', zegt ze terwijl ze de nieuwe wet op de sociale verantwoordelijkheid van de media uitdeelt. De bezoeker krijgt bovendien een door twee Cubaanse journalisten geschreven hagiografie over de president cadeau. ,,Onze Chávez'', heet het werk.

Het oude Venezuela – de vijfde olieproducent ter wereld en lid van de Organisatie van olie-exporterende landen OPEC – was te lang een schatkist van de neoliberalen en multinationals, is de mening van de huidige regering. ,,Nu moeten bedrijven meer produceren voor het volk'', zegt manager Pirela. Miljarden dollars uit de kas van PDVSA worden gebruikt voor sociale hulpprogramma`s. En socialistisch ondernemen betekent ook dat de multinationals meer moeten afdragen aan de staat.

De 22 buitenlandse firma's die in totaal 32 concessies bezitten om in Venezuela naar olie te boren, hebben te horen gekregen dat de bestaande contracten die nog acht jaar geldig waren, eenzijdig worden opengebroken. De buitenlandse ondernemingen moeten joint ventures vormen met de staatsoliemaatschappij die bovendien een meerderheidsbelang krijgt. ,,De bedrijven die het niet leuk vinden wat hier gebeurt, kunnen hun boeltje pakken en vertrekken'', zei Chávez vorige maand. Het is afgelopen met buitenlandse bedrijven ,,die bezit nemen van onze natuurlijke grondstoffen''.

De dreigementen hebben hun uitwerking niet gemist. Elf buitenlandse olieconcerns hebben al ingestemd met nieuwe contracten. Ook het Nederlands-Britse Shell is geenszins van plan de regering te dagvaarden wegens het verbreken van een in 1993 voor twintig jaar gesloten contract. In het in 1930 gebouwde en onlangs gerenoveerde in koloniale stijl gebouwde hoofdkantoor van Shell in Maracaibo – een van de spaarzame mooie gebouwen in deze tropische stad – vertelt vice-president Cor Zegelaar er alle vertrouwen in te hebben dat Shell, dat 91 jaar geleden in Venezuela begon te werken, er nog lang zal blijven.

,,De gesprekken met de Venezolaanse overheid zijn bijzonder constructief'', zegt Zegelaar nederig. Hij vergeet te vermelden dat het hoofdkantoor in augustus door de Venezolaanse belastingdienst twee dagen werd gesloten. Het was een dwangmiddel om het energieconcern ertoe te bewegen een belastingschuld te voldoen. Met terugwerkende kracht zijn de fiscale lasten voor buitenlandse oliebedrijven verhoogd. Shell moet volgens Caracas nog 131 miljoen dollar (109 miljoen euro) betalen. Van alle oliebedrijven samen wordt 3 miljard dollar gevorderd. Degenen die niet betalen, mogen geen joint venture sluiten met de PDVSA, heeft olieminister Rafael Ramírez gezegd. Het hoofd van de belastingdienst dreigde gisteren dat alle operaties van wanbetalers mogelijk worden stilgelegd.

Na een onderbreking wegens de nationalisatie van de olie-industrie 25 jaar geleden, exploiteert Shell sinds 1993 het zogeheten Urdaneta-veld in het meer van Maracaibo. Daar werden aanvankelijk 5.000 vaten olie per dag gewonnen, nu ruim het tienvoudige. Het gaat om een op zes kilometer diepte moeilijk te winnen relatief kleine hoeveelheid olie voor Shell. Ter vergelijking: Shell produceerde in het tweede kwartaal van 2005 wereldwijd in tientallen gebieden circa 3,5 miljoen vaten olie-equivalent per dag.

Ondanks de socialistische revolutie en de vijandige taal in de richting van buitenlandse concerns hoopt Shell nog lang te kunnen blijven. Het lokale Shell-bedrijf (330 werknemers) is niet bang voor een volledige nationalisatie van de olie-sector. ,,Door onze investeringen, onze nieuwe technieken en goed opgeleide mensen hebben we dit land iets te bieden'', zegt Zegelaar.

En de huidige activiteiten zijn weliswaar beperkt, de perspectieven zijn heel aanlokkelijk. In het Orinoco-gebied van Venezuela bevindt zich een van de grootste voorraden olie ter wereld. ,,Het gaat om heel zware olie. Shell ontwikkelt nu in Canada technieken waardoor deze olie goed te winnen is. Dit land heeft groeipotentie'', aldus Zegelaar.

Politieke grilligheden worden in zo'n situatie graag voor lief genomen. Shell is wat dat betreft een heel ander soort bedrijf dan de Bolivariaanse partner. ,,Wij bemoeien ons nooit met politiek.''