Lootjes verkopen om rond te komen

Omdat veel inwoners van Curaçao wegtrekken om elders werk te vinden, moeten de ouderen op het eiland het steeds vaker zien te redden zonder steun van hun familie.

Iedere dag zit ze er, behalve zondag. Samen met haar vriendinnen verkoopt de 76-jarige Margaritha `Momo' Michel loterijbriefjes bij de ingang van de overdekte markt in het centrum van Willemstad, hoofdstad van Curaçao. Van haar ouderdomspensioen, 250 euro per maand, kan ze amper rondkomen. Niet dat de lootjes van de landsloterij veel opleveren. Momo krijgt drie gulden (1,38 euro) voor iedere tien loten die ze verkoopt. ,,De ene week'', zegt Momo's vriendin Bea Martina (83), ,,gaat het beter dan de andere. Vandaag is een slechte dag.''

Momo en Bea zijn twee van 8.288 Curaçaose ouderen die zich onlangs aanmeldden voor een door het Curaçaose eilandbestuur beschikbaar gestelde tegemoetkoming van 46 euro per maand voor bejaarden die afhankelijk zijn van een Algemene Ouderdomsverzekering (aov). De maatregel gaat met terugwerkende kracht in per 1 juli. Het extraa-

tje, dat de overheid 3,5 miljoen euro kost, geldt voor een periode van zes maanden. Voor volgend jaar is een bedrag van nog eens 7 miljoen euro gereserveerd.

Curaçao kent geen ouderenbeleid. Op het Antilliaanse eiland is het traditie dat ouderen verzorgd worden door hun kinderen of andere familieleden. Maar door het gebrek aan werkgelegenheid op het eiland zijn de afgelopen jaren veel gezinnen naar Nederland vertrokken. Opa's en oma's bleven achter. Zij moeten het nu financieel steeds vaker alleen zien te rooien.

De 76-jarige Momo heeft het extraatje hard nodig om de rekeningen te kunnen betalen. Zoals die voor water en elektra, dat door de stijgende brandstofprijzen alleen maar duurder wordt. Ze woont in een huisje in Fleur de Marie; een achterstandswijk op een heuvel boven het centrum van Willemstad. Toch wil ze niet naar Nederland. ,,Daar regent het te veel en is iedereen alleen maar aan het rennen.''

In Huize Welgelegen – een verzorgingstehuis dat in de volksmond bekendstaat als Habaai – lepelen ouderen in opperste concentratie hun middagmaal naar binnen. Door het raam hebben ze zicht op de nabijgelegen raffinaderij, die continu zwavellucht over het verzorgingshuis uitstoot.

Aan het begin van de vorige eeuw, voor de komst van de raffinaderij, deed Welgelegen haar naam eer aan. De Nederlandse zusters van Roosendaal bestierden het enorme monumentale pand toen als internaat voor dochters van Venezolaanse en Colombiaanse welgestelde families. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Habaai omgebouwd tot kazerne. Nu wonen er ruim 150 ouderen. De meesten met zijn zessen op een zaal, slechts enkelen hebben een eigen kamer.

Op de zalen ruikt het naar desinfecteringsmiddel en verkalkte nagels, de verf bladdert van de muren. Wel een verschil met Nederland, vindt ook locatiemanager Ingrid Boekhoudt-Isidora. Zelf werkte ze zes jaar in het Emmeloordse verzorgingstehuis Wittesteyn. ,,De situatie hier is voor verbetering vatbaar'', zegt ze in haar kantoor, ,,zeker waar het de privacy betreft.'' In Nederland beschikken de meeste bejaarden over een eigen kamer. Dat hoeft in Welgelegen niet, zegt Boekhoudt-Isidora. Dat is de Curaçaoënaar volgens haar niet gewoon. ,,Maar twee of drie op een kamer, in plaats van zes, zou al veel beter zijn.'' Zij ziet ook voordelen aan de situatie in het Curaçaose verzorgingstehuis. ,,We hebben misschien niet dezelfde faciliteiten als in Nederland, maar ouderen worden hier wel met liefde verzorgd.''

De bejaarden in Welgelegen krijgen 16 euro zakgeld per maand. Dat blijft zo: het extraatje van de overheid is niet voor hen bedoeld. Wel kregen ze onlangs politiek bezoek – de gedeputeerde van Sociale Zaken, Mayerdith Bouwland, kwam onder de ouderen cadeaus uitdelen. In januari zijn er verkiezingen op Curaçao en voor Bouwland, gedeputeerde namens de arbeiderspartij FOL (geleid door Anthony Godett), is het zaak om stemmen te winnen. Locatiemanager Boekhoudt-Isidora is blij met de aandacht voor `haar' bewoners. ,,Maar ik vindt een gedegen ouderenbeleid belangrijker. De belangstelling moet niet alleen voortkomen uit politiek gewin.''

Op Curaçao is weinig geregeld voor de opvang van ouderen. In de overwegend katholieke gemeenschap was het tot nu toe een schande om je bejaarde vader of moeder naar een verzorgingshuis te brengen. Nu echter steeds meer ouderen zonder hun kinderen op het eiland achterblijven, ontstaat er een snelgroeiende markt voor ouderenzorg. Veel particulieren beginnen momenteel een bejaardentehuis in hun woning. Zonder toezicht van de overheid. Florenzio Mogen woonde een tijd in zo'n huis. ,,Dat was niet goed'', zegt de 72-jarige. ,,Je moest je wassen met een emmer, want er was geen douche. En ook de stukjes kip die we te eten kregen, werden steeds kleiner.''

Lootjesverkoopster Momo blijft liever zelfstandig. ,,Het leven op Curaçao is zwaar voor ouderen. Maar ik blijf gewoon hier. Want'', en ze priemt haar vinger in de richting van de overdrijvende wolken, ,,ik ben bang om dáárheen te gaan.''