Bètablokker niet langer eerste keus

Bètablokkers, die de bloeddruk verlagen, zijn niet langer geschikt als standaardmedicijn bij mensen met alleen hoge bloeddruk. Dat schrijven Zweedse onderzoekers vandaag in het medisch-wetenschappelijke tijdschrift The Lancet.

Al dertig jaar zijn bètablokkers internationaal de eerste keus voor de behandeling van een hoge bloeddruk. Ook in Nederland zijn ze aanbevolen, als tweede middel, nadat eerst plaspillen zijn geprobeerd.

Zweedse medici, die een bundeling maakten van onderzoeken naar de effectiviteit van bètablokkers, concluderen vandaag echter in het medische tijdschrift The Lancet dat dat onterecht is. Andere medicijnen helpen beter bij het voorkomen van beroertes, en het nut van de bètablokkers is kleiner dan op basis van oude studies werd geclaimd. ,,Het tijdperk van de bètablokkers is ongetwijfeld voorbij,'' schrijft een commentator in The Lancet bij het Zweedse onderzoek.

In Nederland schreven artsen vorig jaar 5,5 miljoen recepten voor bètablokkers uit. Het omzetten van recepten naar aantallen patiënten is moeilijk, maar waarschijnlijk slikken minstens 1,5 miljoen Nederlanders bètablokkers.

Oorspronkelijk waren de middelen bedoeld voor patiënten die al hartklachten hadden, maar in de loop der tijd is het gebruik uitgebreid naar patiënten die alleen hoge bloeddruk hebben. De commentator The Lancet hekelt die uitbreiding, omdat hij meer op grond van doorredeneren dan van onderzoek plaatsvond. De richtlijnen zouden moeten worden aangepast. De commentator waarschuwt overigens ook om niet plotseling te stoppen met de bètablokkers. Ze zijn niet gevaarlijk en er blijven patiënten die er zeker wel baat bij hebben.

De Zweedse medici vatten de resultaten samen van 13 eerdere onderzoeken naar het effect van bètablokkers. In totaal werden gegevens van ruim honderdduizend proefpersonen verwerkt om het effect van de medicijnen op beroertes, hartinvallen en overlijden te bepalen. Daaruit bleek dat patiënten met hoge bloeddruk die bètablokkers slikten, 16 procent meer kans hadden om binnen enkele jaren een beroerte te krijgen dan mensen die andere medicijnen slikten. De alternatieve middelen zijn plaspillen en de modernere ACE-remmers en calciumantagonisten.

Dit is niet het eerste onderzoek waarin de bètablokkers onder vuur liggen. The Lancet publiceerde vorige maand het onderzoek dat laat zien dat de vertrouwde combinatie van een plaspil met een bètablokker slechter is dan een combinatie van twee modernere medicijnen: een ACE-remmer en een calciumantagonist. Na ruim 5 jaar gebruik was de sterfte onder mensen die de nieuwe combinatie slikte ruim 10 procent lager.

De Zweedse onderzoekers die nu alle verschillende merken bètablokkers onderuit halen, publiceerden vorig jaar een onderzoek waarin ze alleen atonolol ter discussie stelden, een van de oudste en best-onderzochte bètablokkers. Naar aanleiding van die publicatie adviseerden Nederlandse apothekers artsen om hun patiënten over te zetten van atonolol naar het modernere metoprolol. Daar waren artsen druk mee doende.

Maar onderzoekers en commentator in The Lancet schrijven nu dat de nieuwste bètablokkers misschien wel beter zijn, maar dat dat nooit wetenschappelijk is aangetoond.