Veel vragen over acute terreurdreiging

Vrees voor aanslagen leidde vrijdag tot de arrestatie van zeven terreurverdachten. Drie dagen later is de actie nog met diverse vragen omgeven.

Er was een ,,acute dreiging'' weggenomen, zo zei minister Remkes van Binnenlands Zaken vrijdagmiddag, nadat speciale eenheden op verschillende plaatsen in het land invallen hadden gedaan en zeven verdachten hadden opgepakt die zouden behoren bij de `Hofstadgroep'. Maar de huiszoekingen bij de verdachten leverden niet meer op dan een zak met bivakmutsen en drie gasmaskers. Intussen worden de fractievoorzitters van de Tweede Kamer, het Binnenhof en de ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken permanent bewaakt. En zei minster-president Balkenende na afloop van de ministerraad dat van een ,,een groot gevaar'' geen sprake was. Dit roept vragen op over de dreiging.

Waarom heeft justitie vrijdag ingegrepen?

Bij het landelijk parket in Rotterdam, verantwoordelijk voor terrorismebestrijding, hebben ze er een speciale uitdrukking voor: het onderzoek in terrorismezaken begint vaak `op zijn kop'. Heeft de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) het OM via `ambstberichten' gewaarschuwd, dan is de eerste prioriteit van het OM het voorkomen van een aanslag, zo vertelde de leiding van het landelijk parket vorig jaar in een vraaggesprek met deze krant. ,,Eerst val je binnen, daarna zoek je de bewijzen'', zei plaatsvervangend hoofdofficier Bart Nieuwenhuizen. Zo lijkt het nu ook gegaan. Uit het persbericht van het OM van afgelopen vrijdag blijkt dat het parket kort daarvoor informatie van de AIVD had ontvangen. Vervolgens is er ,,strafrechtelijk ingegrepen ter voorkoming van terroristische misdrijven''. Minster Donner sprak dezelfde dag van ,,een dilemma'' dat zou bestaan tussen het verzamelen van meer bewijs ,,en de veiligheid van de samenleving''.

Hoe groot was de `acute dreiging' waarover minister Remkes sprak?

Samir A., ook dit keer hoofdverdachte in het onderzoek van het OM, werd in april van dit jaar vrijgesproken van de verdenking dat hij bezig was met het voorbereiden van aanslagen. Maar de rechtbank zei wel dat de plattegronden en `situatieschetsen' van mogelijke doelen die bij Samir waren gevonden, maar één doel konden dienen: ,,het plegen van enig misdrijf''. Dat de voormalige havo-scholier een potentieel risico vormt, lijkt duidelijk. Maar al vóór zijn aanhouding behoorde Samir A. tot een van de belangrijkste `targets' van de AIVD. Dat betekent dat in de praktijk Samirs telefoon voortdurend werd afgeluisterd en dat hij geen stap buiten de deur kon zetten zonder te worden gevolgd door leden van een `observatieteam'. Het zullen deze waarnemingen zijn die ten grondslag hebben gelegen aan de ambtsberichten die de AIVD de afgelopen week heeft uitgebracht. Het lijkt waarschijnlijk dat in die berichten de AIVD heeft gemeld dat er sprake was van een `mogelijk op handen zijnde aanslag' – een formulering die het OM gebruikte bij een eerdere aanhouding van Samir in oktober 2003.

Maar in het persbericht van afgelopen vrijdag stelt het OM ook dat ,,uit ambstberichten van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) bleek dat Samir op zoek was naar wapens en explosieven''. Samir had die wapens blijkbaar dus nog niet tot zijn beschikking. Huiszoeking leverde dan ook niet meer op dan een zak met bivakmutsen en enkele gasmaskers. Hoe de dreiging acuut kon zijn, terwijl de wapens kennelijk nog niet beschikbaar waren, blijft ook nog een vraag.

Waarom is het Binnenhof nog afgezet en worden politici extra beveiligd als minister Remkes zegt dat de acute dreiging is weggenomen?,,Je weet nooit helemaal zeker dat je alle personen hebt'', zei minister Donner vrijdag. ,,Daarom blijven de beveiligingsmaatregelen voorlopig in stand.'' Samir en zijn medeverdachten zijn aangehouden omdat het OM vermoedt dat hij aanslagen voorbereidde op ,,enkele politici en een overheidsgebouw''. Waar dat vermoeden op gebaseerd is, moet nog blijken. Duidelijk is wel dat zowel het Binnenhof als het kantoor van de AIVD, die nu extra zijn beveiligd, in het verleden door Samir A. zijn geobserveerd: aantekeningen daarvan werden vorig jaar in zijn huis teruggevonden. Waarom dit keer eveneens de ministeries van Binnenlandse Zaken en Justitie worden beveiligd, is nog onduidelijk. Hetzelfde geldt voor de extra bewaking die álle fractievoorzitters in de Tweede Kamer hebben gekregen. Plande Samir soms ook een aanslag op Femke Halsema?

Hoe hoog is het `actuele dreigingsniveau' op dit moment?

De website van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NctB) meldt dat het `actuele dreigingsniveau' onverminderd `substantieel' is. Dit was al zo sinds het NctB begon met het publiceren ervan. Een `substantiële' dreiging, zo blijkt op de website, houdt in dat er een `reële' kans is dat er in Nederland een terroristische aanslag plaatsvindt. ,,Gelet op de dynamiek van de nationale en internationale ontwikkelingen'', meldt de NctB, ,,is het niet waarschijnlijk dat het algemene dreigingsniveau op korte termijn naar beneden kan worden bijgesteld.'' De arrestaties van vrijdag waren in ieder geval geen aanleiding het dreigingsniveau omhoog te brengen, naar `kritiek'.

,,De dreiging blijft, al is de acute dreiging weggenomen'', zei minster Remkes vrijdag. Om die dreiging te bestrijden is het ,,traditionele denken'' over het strafrecht in een andere fase terecht gekomen, benadrukte Balkenende. Arrestaties als die van vrijdag lijken dus ook in de toekomst aan de orde, of de dreiging `acuut' is of niet. Kamerlid Wilders stelde gisteren voor om nog verder te gaan: het Israëlische model van preventieve detentie op basis van informatie van de inlichtingendienst. Daarmee zou Samir A. zonder vorm van proces jaren de cel in kunnen.