Retour Den Haag-Brussel

Vrijheid

Vorige week konden Haagse politici, als ze dat wilden, bijna elke dag naar een boekpresentatie van collega's of partijen. Een willekeurige greep: het CDA kwam met een jubileumboek, Tweede-Kamerlid Mat Herben (LPF) presenteerde op een geheime plaats Vrij denken over religie, politiek en vrijmetselarij en van het wetenschappelijk instituut van GroenLinks verscheen de essaybundel Vrijheid als ideaal, met een nawoord van fractievoorzitter Femke Halsema.

Dat nawoord kreeg aandacht – Halsema zou `kiezen' voor het liberalisme en een `draai naar rechts' maken – de andere hoofdstukken in het boek bijna niet. Maar vrijheid, vindt bijvoorbeeld Tweede-Kamerlid Naïma Azough, gaat ook over hoofddoekjes. Ze legt uit dat de hoofddoek een accomodating protest kan zijn. Moslima's emanciperen zich, ze studeren, ze werken, maar door hun hoofddoek laten ze hun familieleden zien dat die niet bang hoeven te zijn: ze zullen de geloofsgemeenschap niet verlaten. Dat irriteert Azough. Als het alleen gaat om een `goedkeuringsstempel', wat is dan de `intrinsieke religieuze waarde' van de hoofddoek? Ze vindt dat de vraag gesteld mag worden: ,,Draag jij die hoofddoek voor jezelf of voor God?'' Tolerantie en lastige vragen, vindt ze, dienen samen te gaan. (PdK)

Sprekende lichamen

De manier waarop politici zich lichamelijk presenteren, is minstens zo belangrijk als de inhoud van hun boodschap. Dat zou althans kunnen worden afgeleid uit het vorige week verschenen boek Machtige lichamen, het vingertje van Luns en andere politieke wapens (Wereldbibliotheek). De Groningse historici, onder leiding van prof. Henk te Velde, die verantwoordelijk zijn voor deze bundel, hebben goed en slecht nieuws voor Nederlandse Kamerleden en leden van het kabinet. In de Nederlandse politieke cultuur bestaat een afkeer van leiders die hun fysieke presentie te zeer benadrukken. De brede armgebaren van de klassieke retorica, zoals de negentiende eeuwse Britse liberaal William Gladstone gebruikte, vielen destijds zeer in de smaak, maar dat moet vooral in de context van zijn eigen tijd en land gezien worden. Uit het boek zou kunnen worden afgeleid dat VVD-voorman Van Aartsen die op dit moment graag nadrukkelijk mag gesticuleren, daarmee waarschijnlijk niet erg in de smaak valt. Maar minister-president Balkenende zou met zijn regelmatig wat minder soepele optreden en dictie juist passen in de Nederlandse traditie sinds de oorlog. Want volgens Te Velde e.a. is het type premier à la Drees de norm. Dat wil zeggen: netjes maar niet gelikt. Het boek zegt het fraaier en algemener: ,,sinds de Franse revolutie is het model van de westerse politicus dat van de verburgerlijkte Apollo''. Een goed boek voor alle campagneteams die zich nu al warmlopen voor de komende verkiezingen – én voor de kiezer die de politici een stap wil voorblijven. (FV)

`CDA komt uit Europa'

De oorsprong van het CDA ligt in Europa, zegt oud-premier Ruud Lubbers in het herdenkingsboek 25 jaar CDA. Tussen macht en inhoud. Elders in Europa, in Duitsland maar ook in het net opgerichte Europees Parlement, werkten katholieken en protestanten immers al vruchtbaar samen. ,,Die [Europese] samenwerking bracht mensen uit de drie partijen bij elkaar met het idee om het samen te gaan doen.''

De geboorte van het CDA vervulde overigens lang niet iedereen met vreugde. Het herdenkingsboek opent met een citaat van Joop den Uyl, op dat moment fractieleider van de PvdA, in het Vara-radioprogramma In de Rooie Haan. Op 11 oktober 1980, de dag waarop katholieken, anti-revolutionairen en christelijk-historischen voor het eerst samen congresseerden, zei hij: ,,Er is een kind geboren bij buren waar je nogal mot mee hebt. Als zo'n kind er eenmaal is, dan zeg je: Ach, laten die mensen ook een keer plezier hebben.'' (KV)

Aldus...

,,Ik zie te veel parlementariërs die alleen maar vergroeid zijn met hun onderwerp.'' (Tweede-Kamerlid Anton van Schijndel (VVD) in HP/De Tijd)

,,Europa heeft niet één, maar 25 navels.'' (De Spaanse europarlementariër Carlos Carnero González tijdens een conferentie over de toekomst van de Europese Grondwet)

Metselen met Herben

Mat Herben schreef een boek over de politiek en de vrijmetselarij.

In de aandacht die er vorige week was voor het nieuwe boek van Tweede-Kamerlid Mat Herben (LPF) ging het vooral om een kleine passage over het eerste kabinet-Balkenende (CDA, VVD en LPF). Dat kabinet regeerde 87 dagen. Herben verweet toenmalig VVD-leider Zalm destijds dat hij ,,de stekker uit het kabinet had getrokken''. Nu bood Herben bij de presentatie van zijn boek Zalm zijn excuses aan. De LPF zelf was schuldig geweest aan de val van dit kabinet.

Maar de échte boodschap van Herbens boek Vrij denken gaat over de eeuwenlange band tussen politiek en vrijmetselarij. Vrijmetselaar Herben is van mening dat de politieke vrijheden dankzij de vrijmetselarij zijn veroverd. En nog steeds heeft de politiek vrijmetselaars nodig. Pim Fortuyn staat volgens Herben in de traditie van de vrijmetselarij.

Wat kan de politiek volgens u leren van vrijmetselaars?

,,Wij gaan ervan uit dat ieder mens zelfstandig zoekt naar waarheid. De idealen van de Verlichting, die opkwamen in de achttiende eeuw, hebben een direct verband met die van de vrijmetselarij. Het is geen toeval dat veel grote leiders en denkers vrijmetselaar waren. Van Montesqieu tot Roosevelt. Vrijmetselaars nemen in gesprekken als uitgangspunt wat je met elkaar gemeenschappelijk hebt.''

Maar Fortuyn leek juist te houden van gepolariseerd debat.

,,Fortuyn wierp zich op als verdediger van westerse waarden. Dat hij daarbij scherp debatteerde, betekent niet dat hij onverdraagzaam was ten opzichte van andersdenkenden. Voor vrijmetselaars geldt ook dat het geen doetjes zijn.''

De invloed van uw religieuze genootschap op de politiek is dus groot, maar tegelijkertijd pleit u in uw boek voor een strikte scheiding tussen kerk en staat.

,,Boven alles staat de wet. Dat zal iedere vrijmetselaar me nazeggen. Godsdienst en levensbeschouwing kunnen in het debat een wezenlijke bijdrage leveren, als er maar geen misbruik wordt gemaakt van de vrijheid van godsdienst. Wie weet wat minister Donner als gereformeerd burger allemaal vindt, maar zolang hij als politicus de wet uitvoert, is dat niet van belang. (GV)

Bijdragen: Petra de Koning, Guus Valk, Frank Vermeulen, Kees Versteegh