Referendum Irak stap naar democratie

Het definitieve resultaat is nog niet bekend, maar het Iraakse referendum over de grondwet lijkt een succes voor de regering en de VS. Al gaan de rebellen door.

,,Een zeer positieve dag voor het Iraakse volken voor de wereldvrede'', zei president Bush over het referendum over de nieuwe Iraakse grondwet afgelopen zaterdag. Bush gaf gisteren blijk van zijn opluchting, toen het tellen van de stembiljetten nog volop gaande was, maar er volgens Iraakse en Amerikaanse regeringsfunctionarissen al voldoende aanwijzingen waren om te kunnen spreken van een succes.

De definitieve uitslag wordt pas over enkele dagen verwacht, maar het ziet er naar uit dat ook in de overwegend sunnitische provincies voldoende voorstemmers werden gemobiliseerd om aanvaarding van de grondwet te garanderen. In het sunnitische gebied bleven bij de parlementsverkiezingen van begin dit jaar de kiezers nog massaal thuis. Nu hadden de sunnieten de grondwet kunnen tegenhouden als zaterdag driekwart van de kiezers in ten minste drie provincies hadden tegengestemd.

Daardoor is nu een zeer belangrijke stap gezet op de door Amerika uitgestippelde route naar een democratisch én stabiel Irak. De volgende stap zijn nieuwe algemene verkiezingen die op 15 december zullen plaatsvinden, kondigde de Iraakse president Jalal Talabani aan. Met een nieuwe grondwet, een nieuw parlement en daaruit voorvloeiend een nieuwe, representatieve regering is Irak een stuk op weg geholpen. Maar voor terugtrekking van Amerikaanse troepen is het nog te vroeg.

Bush, die tot dusver steeds heeft geweigerd om te speculeren over een mogelijk tijdstip van troepenreductie, noemde de uitslag gisteren een overwinning voor de tegenstanders van terreur. Dat is nog iets anders dan de overwinning op de terreur in Irak te claimen. Juist op de dag dat de Irakezen naar de stembus gingen, werden in Ramadi, in het westen van Irak, vijf Amerikaanse soldaten gedood bij een bomexplosie. Sindsdien is in de stad, die wordt beschouwd als een bolwerk van sunnitisch verzet, hevig slag geleverd. Vanochtend meldden Amerikaanse legerwoordvoerders de dood van zeker zeventig rebellen.

De gevechten illustreren andermaal dat voortgang van het (opgelegde) democratische proces in Irak niet per definitie gepaard gaat met progressie in de richting van meer stabiliteit. Ook het referendum, hoe betrekkelijk rustig dat ook verliep met slechts enkele incidenten waarbij in Bagdad een dode viel, heeft daarin geen verandering gebracht. Nu de grondwet is aangenomen, zullen sunnitische extremisten hun verzet juist opnieuw willen opvoeren, waarschuwen radicale sunnitische leiders.

De angst is gebaseerd op de wetenschap dat de sunnieten (20 procent) in Irak, onder Saddam de geprivilegieerde bevolkingsgroep, zich sinds de Amerikaanse invasie gemarginaliseerd voelen ten opzichte van de shi'itische meerderheid (60 procent) en de Koerden in het noorden. De Iraakse grondwet waarover zaterdag werd gestemd, is in hun ogen vooral het resultaat van een uitruil tussen shi'itische en Koerdische belangen.

Maar het resultaat van zaterdag laat ook zien dat de sunnieten geen monolithisch blok vormen. Terwijl de meeste leiders hadden opgeroepen tot een `nee'-stem, schaarde de grootste sunnitische partij, de Iraakse Islamitische Partij, zich vorige week alsnog achter de voorgestelde grondwettekst.

Het resultaat zaterdag was volgens de eerste schattingen van waarnemers: ook in de sunnitische provincies een verrassend hoge opkomst, met tegenstemmers in de meerderheid, maar onvoldoende talrijk om de grondwet te torpederen. Dat zal de rebellen nog niet aanzetten om hun gewelddadig verzet op te geven tegen de in hun ogen Amerikaanse overheersing van Irak.