Persstem over malaria

Zeven jaar geleden hebben de internationale gezondheids- en ontwikkelingsorganisaties met veel tamtam de Roll Back Malaria-campagne (dring malaria terug-campagne) gepresenteerd, die uiterlijk in 2010 het aantal malariadoden zou moeten halveren. Maar er is amper vooruitgang geboekt – er zijn zelfs aanwijzingen dat er nu meer mensen aan malaria lijden dan toen de campagne begon. Dat is volstrekt onaanvaardbaar. Wij weten wat er moet gebeuren om de malaria te bedwingen, maar het schort aan de inzet en vindingrijkheid die nodig zijn om dat gedaan te krijgen.

Malaria is een door muggen overgebrachte ziekte, die jaarlijks meer dan een miljoen mensen, vooral kinderen, het leven kost. Nog eens honderden miljoenen worden er ziek van, en de ziekte brengt Afrika ten zuiden van de Sahara, de zwaarst getroffen regio, jaarlijks voor 14,5 miljard euro economische schade toe.

Nu het niet gelukt is de malaria uit te roeien, wordt vooral geprobeerd de ziekte binnen de perken te houden: door de wanden van woningen met insecticiden te bespuiten, slapende kinderen te beschermen met muggennetten die met insecticide zijn behandeld, en zieken medicijnen te geven.

Deze eenvoudige aanpak voldoet goed, maar het ongelooflijke is dat hij lang niet op de toegezegde schaal wordt toegepast. Vijf jaar geleden besloten de Afrikaanse leiders dat eind 2005 ten minste 60 procent van de kwetsbare bevolkingsgroepen zou zijn voorzien van met insecticide behandelde muskietennetten en geschikte geneesmiddelen. De streefcijfers voor de netten zijn in maar een paar gebieden gehaald. Elders stokt de distributie, en velen die wel klamboes hebben gekregen, hebben niet geleerd ze geregeld te gebruiken.

Het schokkendste is dat men aarzelt om de juiste geneesmiddelen te gebruiken. Tientallen jaren lang hebben de malariabestrijders zich verlaten op chloroquine, een pil die zo goedkoop is dat hij vaak bij het eerste teken van koorts als een aspirientje wordt ingenomen. Helaas zijn chloroquine en nog een ander standaardmiddel in veel delen van Afrika onbruikbaar geworden. De beste behandeling is nu één met combinaties van medicijnen, waarbij het voornaamste ingrediënt, artemisinine, een plantenextract uit de Chinese kruidengeneeskunde, wordt ondersteund door aanvullende medicatie. Dergelijke combinatiebehandelingen zijn in de overgrote meerderheid van de gevallen effectief, en ze zijn nog niet op problemen gestuit. Maar omdat ze tien tot twintig maal zo duur zijn als de standaardmedicijnen, gaan de internationale organisaties er maar langzaam op over. Vorig jaar heeft het Britse medische tijdschrift The Lancet de Wereldgezondheidsorganisatie en Roll Back Malaria beschuldigd van medisch wanbeleid, omdat zij de malariaslachtoffers niet-effectieve geneesmiddelen leveren. Pas daarna kwam er schot in de verstrekking van de nieuwe, doeltreffende geneesmiddelen.

Zo'n 33 Afrikaanse landen hebben de combinatietherapie nu officieel aanvaard, maar slechts elf zijn begonnen de medicijnen te verspreiden, en maar een paar hebben dat in het hele land gedaan. De financiële middelen om ermee te beginnen zijn weliswaar beschikbaar, maar veel Afrikaanse leiders aarzelen om zich vast te leggen op duurdere geneesmiddelen zolang niet zeker is dat er geld komt om ze voor onbepaalde tijd te blijven verstrekken.

Dit is niet de schuld van zelfzuchtige farmaceutische bedrijven. Novartis, dat de beste combinatiegeneesmiddelen maakt, verkoopt ze tegen kostprijs en heeft ondanks de beperkte vraag de productie sterk opgevoerd. Het bedrijf zal dit jaar 30 miljoen kuren produceren, terwijl het maar 13 miljoen bestellingen heeft binnengekregen. Toch is het van plan om volgend jaar, ook zonder bestellingen, 100 miljoen kuren te produceren. Wij mogen van Novartis niet vergen dat het voor zijn maatschappelijke rol als bedrijf zware verliezen lijdt.

De beste en de billijkste manier om deze medicijnen te verkrijgen zou zijn om de aankoop voor lange tijd te garanderen, opdat terughoudende Afrikaanse leiders de overstap maken, ofwel naar het product van Novartis ofwel naar andere combinatietherapieën.

De donorlanden worden weliswaar steeds guller, maar zouden nog meer moeten geven. Ondanks de sterke toename van de geldmiddelen via het Mondiale fonds ter bestrijding van aids, tuberculose en malaria [...] is thans niet meer dan circa 725 miljoen euro per jaar beschikbaar, terwijl de behoefte wordt geschat op ruim 3,5 miljard euro per jaar. Toezeggingen van extra geld door de Verenigde Staten, de groep van acht industriële landen, de Wereldbank en de programma's die worden gefinancierd door de Gates Foundation zouden de pot moeten aanvullen. [...]

Toch resteren nog twee zorgwekkende problemen. Het ene is dat de internationale schenkers altijd guller zijn geweest met beloften dan met geld. Het andere is dat zelfs als het geld er komt, het veel effectiever moet worden beheerd dan tot dusverre is gebeurd.

De Roll Back Malaria-campagne, die is opgezet door de Wereldgezondheidsorganisatie en andere bureaus van de Verenigde Naties, heeft zich ontwikkeld tot een log samenwerkingsverband van non-profitorganisaties, ondernemingen, door malaria geteisterde landen en donorlanden. [...]

In medische tijdschriften is de campagne scherp bekritiseerd, omdat ze niet doortastender te werk gaat, maar niemand lijkt verantwoordelijk te zijn. Intussen zijn veel Afrikaanse regeringen hun eigen toezeggingen om de uitgaven voor gezondheidszorg op te voeren, niet nagekomen [...].

Na jaren van relatieve verwaarlozing begint de oorlog tegen de malaria nu eindelijk de aandacht te krijgen die hij verdient. Maar hij zit dringend verlegen om een doeltreffender leiding. Doordat er zoveel verschillende spelers bij betrokken zijn, in een hele reeks landen, zal een perfecte coördinatie nooit mogelijk zijn. Maar de voornaamste organisaties van de Verenigde Naties die de Roll Back Malaria-campagne op poten hebben gezet, kunnen onder druk worden gezet om sneller resultaten te laten zien.

Kofi Annan zou een malaria-topman moeten benoemen, die de taken zou moeten verdelen en die verantwoordelijk kan worden gesteld als de doelstellingen niet worden gehaald.

(Hoofdartikel in de New York Times van 16 oktober)