Oplossen van nationale problemen

Ruim een jaar na het havenschandaal heeft directeur Hans Smits het Havenbedrijf Rotterdam weer op de rails gezet. ,,Maar `be prepared', we krijgen nog tikken.''

Vraagstukken oplossen van nationaal belang. De directeur van de Rotterdamse haven Hans Smits (55) is er al zijn hele carrière mee in de weer. Opgeleid als civiel ingenieur werkte hij negentien jaar op het ministerie van Verkeer en Waterstaat, waar hij uiteindelijk eindigde als secretaris-generaal. Daarna werd hij president-directeur van Schiphol, waarna de overstap volgde naar de hoofddirectie van de Rabobank. Smits werd als niet-bankier met de nodige scepsis onthaald, maar de gedachte achter zijn benoeming was dat hij met zijn communicatieve vaardigheden de succesvolle Herman Wijffels wel zou doen vergeten. De praktijk bleek echter een stuk weerbarstiger. ,,Hij kon het bestuursmodel van het ministerie niet loslaten'', klaagde een aantal Rabo-bankiers.

Maar bij het Havenbedrijf Rotterdam is Smits weer in zijn element en kan hij op het snijvlak van bedrijfsleven en politiek zijn grote kracht weer etaleren. ,,Bij de Rabobank ging er indertijd een heel nieuwe wereld voor me open'', zegt Smits in zijn directiekamer bij het Havenbedrijf. ,,En hoewel ik in detail weinig van de haven wist, was de baan van havendirecteur onmiddellijk heel herkenbaar voor mij. Het sluit prachtig aan bij de dingen die ik ook in het verleden heb gedaan. Me bezighouden met nationale problemen. Dat deed ik op het ministerie, met de Oosterschelde, de privatisering van de PTT, als directeur van Schiphol, maar eigenlijk ook bij de Rabo. Toch de grootste nationale bank.''

Rotterdam was voor Smits geen onbekend terrein. Hij had bemoeienis met de bouw van de Erasmusbrug en voerde namens het ministerie de eerste gesprekken over de revolutionaire `onbemande' containeroverslag bij ECT. Toen Smits in 2004 aantrad als commissaris bij het Havenbedrijf had hij al uitgesproken ideeën hoe het bedrijf diende te worden aangestuurd. De macht van voormalig directeur Willem Scholten, die na het afgeven van onbevoegde bankgaranties ter waarde van 180 miljoen euro aan zakenman Joep van den Nieuwenhuyzen vorig jaar het veld moest ruimen, was te groot geworden. ,,Voor die conclusie was geen havenschandaal nodig'', zegt Smits, die na een korte interim-periode van vier maanden (,,dat gaf me een onbevredigend gevoel omdat ik naast de haven ook nog de Staatsloterij leidde en werk voor Arthur D. Little deed'') op 1 januari werd aangesteld als algemeen directeur van het Havenbedrijf.

In negen maanden tijd heeft Smits in een bedrijfsplan de hoofdlijnen 2006-2010 voor de Rotterdamse haven geformuleerd, waarin begrippen als `transparant', `duurzaam' en `innovatief' centraal staan. Hij presenteerde het plan vorige week. De haven groeit als kool, niet alleen door de containeroverslag maar ook door het omvangrijke olie-chemiecluster, dat Rotterdam uniek maakt in de wereld. Vergelijkbaar met de chemiehavens Houston en Singapore. Een probleem blijft de aan- en afvoer van die omvangrijke goederenstromen. Uitbreiding van de binnenvaart, waarvan de capaciteit verzevenvoudigd kan worden, en de komst van de Betuwespoorroute zijn naast een goed wegvervoer volgens Smits essentiële voorwaarden voor de expansie van Rotterdam als haven.

De schaduwkant van het succes is dat Rotterdam nog steeds op het groene licht wacht voor de aanleg van de Tweede Maasvlakte, bestemd voor de overslag van onder meer containers, olie en chemie. Het project dreigt opnieuw vertraging op te lopen door de Planologische Kern Beslissing (PKB), waaruit bleek dat niet aan alle milieuvoorwaarden zijn voldaan. ,,Of het 2012 of 2013 wordt, wanneer Maasvlakte 2 er ligt is niet het grootste probleem'', zegt Smits, ,,áls ze er maar komt. Als er een zweem over het project gaat hangen van komt-ie of komt-ie niet, heb je een probleem. Ook met je klanten die naar Rotterdam willen komen en uitsluitsel willen hebben voor hun toekomstige investeringen in de haven. Grote vertraging bij de aanleg van de nieuwe Maasvlakte zou derhalve desastreus zijn.''

Per 1 januari wordt het rijk voor een bedrag van 50 miljoen euro aandeelhouder in het Havenbedrijf met een stemrecht van 25 procent. Wanneer de aanleg van de Tweede Maasvlakte daadwerkelijk doorgaat, wordt dat overheidsbedrag verhoogd naar 500 miljoen euro en neemt het aandelenbelang van de overheid toe tot 33,3 procent. ,,Hoewel ik vind dat we worden geregeerd door te veel procedures mag je wat betreft milieuvoorwaarden met zo'n omvangrijk project als de Maasvlakte best scherp aan de wind varen'', zegt Smits. ,,De luchtkwaliteit is in een regio als de Rijnmond uiteraard enorm belangrijk.'' Roetfilters, snelheidsbeperkingen voor het verkeer en walstroom voor schepen, die daardoor in de haven niet al hun hulpmotoren hoeven te laten draaien, zijn plannen van de directeur om de kwaliteit van het milieu te verbeteren.

De haven zit volgens Smits in ,,een winning mood''. ,,We hebben het tij mee.'' Niettemin wacht de miljoenenfraude die een jaar geleden aan het licht kwam nog op een ontknoping. Met twee rechtszaken, in Londen en Amsterdam. ,,Hoewel we in de afsluiting zitten van deze zaak houd ik onze medewerkers regelmatig voor: be prepared, we krijgen nog tikken'', zegt Smits. ,,We moeten niet te vroeg juichen. Als de rechtszaak in maart volgend jaar start, begint de zaak in de publiciteit weer van voren af aan.''