`Nog voor mijn tweede had ik een piano'

De jonge Chinees-Amarikaanse pianist Lang Lang, die binnenkort twee keer optreedt in ons land, is een fenomeen van wereldformaat. De ontwikkeling van zijn talent begon al voor zijn geboorte.

De Chinees-Amerikaanse pianist Lang Lang maakte in januari een sensationeel Nederlands debuut bij het het Koninklijk Concertgebouworkest in Prokofjevs Derde pianoconcert. Termen als `virtuoos' en `spectaculair' verbleekten bij hem bijna tot nietszeggendheid. De toen 22-jarige bleek geen enkel technisch probleem te hebben, hij kon het fysiek onmogelijke. Zijn vingers zitten los aan zijn handen en kunnen bijna even ver omhoog als naar beneden. ,,Lang Lang speelt met de gekmakende flitsende katachtigheid die men alleen ziet in tekenfilms'', schreef deze krant.

De eerste echte kennismaking van Lang Lang met de piano was ook in een tekenfilm. ,,Nog voor ik twee jaar oud was, kreeg ik van mijn ouders een piano, maar ik had geen idee wat ik met dat ding moest doen. Totdat ik Tom & Jerry op de televisie zag in de Hongaarse rapsodie van Liszt, waar bij de kat Tom al spelend de muis Jerry achterna zit met hamers van de piano. Pas toen drong tot me door hoe een piano werkt. Ik keek weer naar mijn eigen piano en begreep: `Hé, dat is hetzelfde ding!' Ik werd helemaal opgewonden, en moest almaar denken aan dat prrrrrrrrrrrrrrrt van de kat Tom. Dat ging ik onmiddellijk zelf uitproberen.''

Nu wordt Lang Lang alom bejubeld als het grootste Chinese pianotalent en hij speelt bij de beroemdste orkesten onder dirigenten als Rattle, Gergjev en Barenboim. Maar zijn talent heeft een voorgeschiedenis die voortkomt uit de Culturele Revolutie, die de carrières van zijn ouders dwarsboomden. Zij hadden obsessieve dromen over de toekomst van hun enige kind. Vader Lang bespeelde de erhu, de Chinese viool, en werkte als concertmeester van een traditioneel ensemble. Moeder Lang, die danseres had willen worden, vond een baan als radiotechnicus. Tijdens haar zwangerschap luisterde ze urenlang naar Westerse klassieke muziek, in de hoop dat die zou doordringen tot haar foetus.

De piano voor Lang Lang, wiens naam in het Chinees `schittering van de hemel' betekent, kostte de helft van het jaarinkomen van zijn ouders. Drie jaar oud kreeg Lang Lang les van Zhu Ya Fen aan het Conservatorium van Shenyang. Door zware lichamelijke arbeid tijdens de Culturele Revolutie waren veel Chinese pianisten voor altijd uit vorm geraakt, maar Zhu Ya Fen had het geluk dat ze `slechts varkens had moeten hoeden'.

Lang Lang: ,,Zij was een geweldige pedagoge en dat is zeldzaam in China. Ze liet me stukken van Bach uit het hoofd leren, ook liet ze video's zien van pianisten als Rubinstein, Horowitz en Richter. Thuis luisterden we vaak naar traditionele Chinese muziek op de radio. Maar ik ontdekte al gauw dat de piano zoveel meer kon. Meer kleuren, meer expressie, meer harmonieën, meer klank.''

Op zijn vijfde won Lang Lang een pianoconcours, kort daarop volgde zijn eerste publieke recital: ,,Toen besefte ik dat ik het heerlijk vind op het podium. Ik voelde die opwinding in mezelf en die electriciteit in de zaal. Daar genóót ik zo van, dat ik ineens zeker wist dat ik pianist wilde worden.''

Er volgden meer concerten, concoursen en prijzen, en ook een nieuwe lerares, met wie het totaal niet klikte. Lang Lang: ,,Het dieptepunt van mijn muzikale carrière. Ze begreep me niet en kon ook niet uitleggen wat ze van me wilde. Een slechte leraar is een ramp. Het vernielt je enthousiasme, je zelfvertrouwen en je liefde voor muziek. Na een paar maanden haatte ik de piano, ik wilde helemaal niets meer spelen. Dat ze me eruit heeft gegooid, was mijn redding!''

Met zijn vader verhuisde Lang Lang in 1991 naar Beijing. ,,Ik kwam op een muziekschool voor jonge talenten, zodat de hele wereld ineens bestond uit pianisten en violisten. Eerst was ik zo verlegen, dat ik niets durfde te zeggen. Maar ik deed ook toneel, literatuur en een cursus welsprekendheid. Ik werd een andere persoonlijkheid, ik leerde me te uiten. Mijn vader had zijn baan opgezegd om voor me te zorgen. We waren straatarm, hadden nauwelijks geld om eten te kopen, geen verwarming. De buren werden gek van mijn toonladders en trillers die vanaf vijf uur 's ochtends door de flat knalden.''

In 1995 won Lang Lang in Japan het Tsjaikofski Concours voor Jonge Musici. In Beijing speelde hij alle etudes van Chopin en in 1996 trad hij voor het eerst op als solist met het Chinees Nationaal Symfonie Orkest in aanwezigheid van president Jiang Ze-min. In 1997 kreeg Lang Lang een beurs om te gaan studeren bij Gary Graffman, leerling van zijn idool Horowitz, aan het Curtis Institute in Philadelphia. Zijn Amerikaanse doorbaak volgde in 1999, toen hij inviel voor André Watts tijdens het Gala van de Eeuw op het Ravinia Festival, in Tsjaikovski met het Chicago Symphony Orchestra. De rest ging vanzelf.

Lang Lang: ,,Sindsdien heb ik met alle grote Amerikaanse orkesten en veel Europese orkesten gespeeld. Mijn debuut in Carnegie Hall leverde een contract bij Deutsche Grammophon op. In Amsterdam en Utrecht speel ik hetzelfde programma, met Haydn, Schubert, Schumann, Chopin, Mozart/Liszt en Tan Dun. Van Graffmann heb ik veel geleerd over de Westerse cultuur. Ik kan me nu beter verplaatsen in de stijl van de Weense klassieken, ik ben hun muziek echt gaan begrijpen. In China wemelt het van de pianotalenten met een fabelachtige techniek. Maar cruciaal voor een internationale carrière, is of je de culturele overgang naar het Westen kan maken. Daarvoor moet je minstens Shakespeare en Goethe lezen, en Europese gerechten leren waarderen. Maar als ik weer eens in China ben, geniet ik enorm van dat heerlijke eten!''

Lang Lang: recitals met muziek van Haydn, Chopin, Tan Dun, Liszt (bewerking van Mozarts Don Giovanni) en de Wandererfantasie van Schubert: 30/10 Concertgebouw Amsterdam 20.15 uur; 31/10 20.15 uur MC Vredenburg Utrecht.