Hij weet de camera's te vinden

Paul Rosenmöller verliet in één klap de politiek nadat hij jaren had gewerkt aan het imago van GroenLinks. Nu maakt hij televisieprogramma`s. ,,Het is belangrijk voor hem dat hij nummer één is. Daar kan hij echt van genieten.''

Paul Rosenmöller had het leuk gevonden als John de Mol hem had gevraagd sportpresentator te worden voor de nieuwe zender Talpa. Dat zegt Rolf Rosenmöller, de broer van Paul. ,,Het is een soort jeugddroom voor Paul, de baan van Mart Smeets'', zegt Rolf. ,,Ik denk niet dat hij naar Talpa gegaan was, áls hij gevraagd was. Ik denk dat hij vindt dat hij met zijn achtergrond niet in een sportprogramma bij de commerciëlen kan gaan zitten. Maar hij had het leuk gevonden als ze aan hem gedacht hadden.''

Paul Rosenmöller was altijd al goed op de tv. De voormalig politiek leider van GroenLinks, de vakbondsonderhandelaar en de scherpe Kamer-debater, heeft in de media altijd een belangrijke rol gespeeld – de camera hield van hem, en andersom.

Het is dan ook niet raar dat juist bij de televisie Paul Rosenmöller tegenwoordig een nieuw leven heeft gevonden. Hij werkt voor de Interkerkelijke Omroep Nederland (IKON), een omroep die Rosenmöller blijkbaar wél bij hem vindt passen: niet commerciëel en met oog voor verdieping.

Voor de Ikon maakt Rosenmöller de interviewreeks Paul Rosenmöller en.... waarin hij bekende Nederlanders als Ruud Lubbers, Ali B. en Arnon Grunberg ondervraagt over hun drijfveren. Het komend seizoen gaat hij onder anderen op pad met Anna Enquist en Herman Wijffels. Verder maakt hij voor de IKON documentaires onder de titel Spraakmakende Zaken.

Hij heeft er succes mee. Gemiddeld kijken rond de half miljoen kijkers naar Paul Rosenmöler en.... De uitzending met prinses Irene trok 1,2 miljoen kijkers. Hij ontlokte Arnon Grunberg de opmerking dat ,,zolang mijn moeder leeft het leven een verplichting is''. Lubbers zei tegen hem ,,dat ik eigenlijk op dag één al weg had moeten gaan'', over de `bilknijpaffaire' bij de VN. Hij vroeg prinses Mabel of ze met Klaas Bruinsma naar bed was geweest.

Naast zijn televisiewerk heeft Rosenmöller zitting in adviescommissies. Dat is het andere deel van zijn nieuwe leven. ,,Het Binnenhof is een ondoorzichtige jungle'', zei hij in een interview met HP/De Tijd in september 1989. ,,Er zijn bijvoorbeeld talloze commissies. Zou er iemand zijn die het overzicht weet te bewaren?'' Tegenwoordig weet Rosenmöller er goed de weg. Zo zat hij in de commissie Pavem die tot taak had de achterstandspositie van allochtone vrouwen hoger op de politieke agenda te brengen. Vorige maand vergaderde hij voor het eerst als voorzitter van het convenant overgewicht.

Paul Rosenmöller, de zoon uit de Dreesmann-dynastie die rooie rakker werd. Er is een papierberg over hem geschreven. De oudste zoon van vier kinderen uit het welgestelde Heemstede (villa, huis in Zwitserland), die `het Sancta Maria' bezocht waar hij het atheneum afmaakte. ,,Thuis werd niet gepraat over politiek, maar over Ajax'', zegt Rolf Rosenmöller.

Paul zegt zelf zijn sociale drijfveren te hebben opgedaan via zijn ouders, ,,die niet tegen onrecht konden'', maar hij had een radicale manier om hun gedachtengoed te implementeren. Tijdens zijn niet-afgemaakte studie sociologie werd hij lid van de Groep Marxisten Leninisten die de bloederige heerschappijen van Mao, Pol Pot en Stalin niet veroordeelde. Zelf heeft Rosenmöller zijn GML-tijd herhaaldelijk als ,,jeugdzonde'' bestempeld. Als een afzetten tegen zijn milieu. De ideologie van de GML ,,deugde natuurlijk van geen kant'', zegt Rosenmöller er nu over.

In lijn met de GML-ideologie ging hij tussen de arbeiders in de Rotterdamse haven werken, om de revolutie onder de arbeidersklasse te bewerkstelligen. Hij werd in de haven lid van de FNV en werd later actief voor de bond. Op grond van de onderhandelingssuccessen bij de FNV, zijn voortdurende aanwezigheid in de media (en hij werd ook nog eens beschouwd als een van de mooiste mannen van Nederland), werd hij een bekende Nederlander en vroeg Ina Brouwer, de toenmalige leider van de CPN, hem in 1989 Tweede-Kamerlid te worden van GroenLinks. De partij, een fusiekind van PPR, PSP, CPN en EVP, had behoefte aan partijleden die geen binding hadden met een van de bloedgroepen. ,,Je zou me kunnen beschouwen als de founding mother van de politieke Paul Rosenmöller'', zegt Ina Brouwer lachend.

Hij werd partijleider in 1994. Vlak na het mislukken van het duolijsttrekkerschap van Ina Brouwer en Mohammed Rabbae. Zijn politieke missie was duidelijk: strijden tegen de tweedeling in de samenleving, en tegen de ecologische crisis. Maar Paul Rosenmöller wordt niet herinnerd om zijn inhoudelijke visie. Op de vraag wát zijn politieke erfenis is, moeten de ondervraagden altijd even nadenken. Rosenmöller wilde vooral dat zijn partij serieus genomen werd.

Journaliste en oud-klasgenoot Maria Henneman wil eerst bedenktijd op de vraag wat Rosenmöllers politieke wapenfeiten zijn. Een paar dagen later antwoordt ze via de e-mail: 1. van GL een stevige, gerespecteerde oppositiepartij gemaakt die bijna klaar leek voor het regeringspluche; 2. maakbaarheidsmodellen van links vervangen door realistische kijk op de samenleving; 3. Femke Halsema naar GL gehaald; 4. milieu hoog op de agenda gehouden tegen de tijdgeest in.''

Ina Brouwer weet het antwoord meteen. ,,Ik vond hem niet inhoudelijk'', zegt ze. ,,Tijdens onze strijd om het lijsttrekkerschap zei ik dat je voor de inhoud bij mij moest zijn en dat vind ik nog steeds. Hij is een scorer'', zegt zij. ,,Hij wil winnen. Het is belangrijk voor hem dat hij nummer één is. Daar kan hij echt van genieten.''

Rosenmöller was ideaal voor het trekken van stemmen, zegt zij. ,,Maar hij is niet iemand die binnen de partij vernieuwend is geweest. Hij is veel meer iemand die verkoopt, die iets verder brengt. Hij vindt het leuk ergens vooraan te staan, iets tot stand brengen. Ik vond hem toen ook te veel gericht op de media. Nu denk ik: hij was zijn tijd eigenlijk vooruit.''

Volgens GroenLinks-Kamerlid Kees Vendrik had GroenLinks in het tijdperk Rosenmöller helemaal geen behoefte aan ideologieën van de partijleider. ,,Er was in die tijd juist behoefte aan draagvlak, we barstten juist van de plannen. Paul heeft het project GroenLinks gered. Hij heeft voor ons ontzettend veel punten gepakt, ook bij jonge kiezers en anderen die vroeger nooit op de partij stemden.''

Ook in zijn persoonlijke leven was Rosenmöller een realist. Geen getuigenispoliticus als Jan Marijnissen van de Socialistische Partij die de helft van zijn inkomen afdraagt aan de partijkas en in een arbeidersbuurt woont. Rosenmöller heeft een tweede huis in Frankrijk. Hij pleitte vaak voor betere voorwaarden voor ouders om werk en zorg te combineren, maar werkte zelf keihard en zag zijn kinderen (hij heeft twee kinderen met zijn vrouw Lia en drie kinderen uit een eerdere relatie) te weinig. Hij verhuisde van het multiculturele Rotterdam-Zuid naar Driebergen.

,,Wat ik altijd opvallend gevonden heb, was dat hij er altijd mee weg kwam'', zegt Ina Brouwer. ,,Mensen vergaven het hem, omdat hij zoveel goed deed.'' Rosenmöller kwam in de problemen door zijn salaris voor de commissie Pavem: 70.000 euro voor een dag in de week. Kamerlid Kees Vendrik: ,,Femke heeft hem snel duidelijk gemaakt dat wij de beloning niet in verhouding vonden staan met de prestatie.''

Rosenmöller stortte 25.000 euro terug in de staatskas. Voormalig MKB-voorzitter Hans de Boer met wie Rosenmöller in de adviescommissie van het Uitvoeringsorgaan Werknemersverzekeringen (UWV) zat en in de commissie Participatie Vrouwen en Minderheden (Pavem), vond het onzin. Maar dat hij het toch deed, komt ,,door zijn binding met links'', denkt De Boer. ,,Hij zei `dat is toch mijn bakermat. En ik moet de consequenties van die bakermat trekken'.''

Rosenmöller is soms een opportunist genoemd, die partij-ideologieën verkwanselde om GroenLinks in de regering te krijgen. In het tijdperk Rosenmöller verklaarde GroenLinks zich niet meer tegen het Navo-lidmaatschap, en werd de inval in Afghanistan goedgekeurd. Hij maakte GroenLinks geloofwaardiger, zegt Maria Henneman die tijdens zijn leiderschap politiek verslaggever was bij het Journaal.

Op het hoogtepunt van zijn populariteit, vlak voor de moord op Fortuyn, werd er door vriend en vijand openlijk over een regeringsdeelname van GroenLinks gespeculeerd. De partij stevende af op een eclatante verkiezingswinst. De verwachtingen lagen rond de 13 tot 16 zetels.

Het zou anders lopen. Vlak na de moord op Pim Fortuyn keerde de woede van Fortuyns aanhang zich tegen de aanhangers van de `linkse kerk': de media en de linkse politieke partijen. Op een bijeenkomst op de Erasmus Universiteit zei Rosenmöller tegen Fortuyn: ,,Als mensen bij jou een kwetsbaar punt raken, dan ga je theater maken, maar inhoudelijk reageer je niet.'' Dat moment, het moment dat Rosenmöller Fortuyn `de mond snoerde', zou later worden uitvergroot. Rosenmöller zou meegedaan hebben Fortuyn te demoniseren in de media. ,,De kogel kwam van links'', werd een gevleugelde uitdrukking.

Paul Rosenmöller had in Rotterdam-Zuid gewoond. Tussen de arbeiders. ,,Ik wist hoe er over buitenlanders gedacht werd'', zegt hij. Maar dat onder Fortuyn de sluimerende onvrede zó ontketend zou worden, dat had hij niet verwacht.

Hij en zijn gezin moesten onder permanente bewaking van de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging geplaatst worden. ,,Dramatisch'', noemt Rosenmöllers jeugdvriend Tom van Dijck de periode. ,,Absurd'', zegt Kees Vendrik. ,,Paul moest met een pet en een zonnebril op over straat. Er was een dodemansknop in huis, er stond een container met politie er in voor de deur'', zegt Tom van Dijck. Rolf Rosenmöller, de broer van Paul, wil niet over die periode praten. ,,Te intiem'', zegt hij. ,,Te pijnlijk.''

Rosenmöller bleef Kamerlid tot de nieuwe Kamer na de val van Balkenende I werd geïnstalleerd. ,,Zo'n afscheid wens je niemand toe'', zegt Maria Henneman. Femke Halsema volgde hem op.

Oud-VVD-leider Hans Dijkstal blikt nog wel eens terug met Rosenmöller. ,,Eén fase verder had hij nog heel graag willen meemaken in de politiek'', zegt Dijkstal. ,,En dan kijken of een linkse meerderheid er nog in had gezeten.'' ,,Als Fortuyn niet vermoord was, had regeringsdeelname er voor GroenLinks natuurlijk gewoon in gezeten'', zegt jeugdvriend Tom van Dijck. ,,Dan was het `af' geweest. Dan was Paul écht succesvol geweest. Na de moord was hij alles wat hij al die jaren had opgebouwd, binnen een dag kwijt. Nu is het toch een zoeken in de marge naar zijn verdiensten. Hij heeft een leuke carrière gehad, maar altijd aan de zijlijn geroepen. Van zijn huidige commissiewerk zijn de resultaten minder tastbaar.''

Nu, bijna drie jaar na zijn afscheid, is het grote wachten begonnen, zeggen alle ondervraagden, op een terugkeer van Paul Rosenmöller in de politiek. Geen van de ondervraagden ziet wrok bij Rosenmöller, over zijn abrupte afscheid uit de politiek. Hij kijkt op een nuchtere manier naar teleurstelling, zegt Tom van Dijck, die al sinds zijn zesde met Rosenmöller bevriend is. ,,De periode na Fortuyn is nog steeds een open wond. Het heeft hem erg aangegrepen. Maar hij is nu eenmaal te veel realist om zich in, volgens hem onnodige, gevoelens van wrok te verliezen.''

De schrijver Arnon Grunberg die door Rosenmöller werd geïnterviewd in zijn programma, denkt dat Rosenmöller ,,meer had willen achterlaten in Den Haag'' dan hij heeft gedaan. ,,Hij is natuurlijk toch een macho'', zegt Grunberg, al vond hij Rosenmöller heel sympathiek. Hij typeert hem als een ,,een intelligent doch verbitterd mens. Hij zou een mooie, kritische autobiografie kunnen schrijven, maar misschien heeft daar geen zin in want dan moet hij snijden in eigen vlees. En wellicht geeft hij toch de voorkeur aan doorsudderen en zachtaardig uitdoven.''

Ina Brouwer gelooft niets van dat laatste. ,,Ik verwacht hem nog wel eens in de internationale politiek'', verwoordt zij de mening van de overige ondervraagden. ,,Uiteindelijk wil hij toch zélf geïnterviewd worden. Niet interviewen.''