De strijd om het midden

Sinds de eenwording in 1990 strijden verschillende plaatsen om de titel `middelpunt van Duitsland'.

Deze maand was het vijftien jaar geleden dat Niederdorla, een dorp tussen Eisenach en Mühlhausen in Thüringen, middelpunt van het herenigde Duitsland werd. Dat punt was berekend door Karl-Heinz Finger, van de Technische Universiteit in Dresden, op verzoek van de redactie van het populaire Oost-Duitse tv-programma Aussenseiter-Spitzenreiter. Ruim vier maanden later werd hier, als symbool van de Duitse eenheid, een zwerfkei geplaatst en een twaalf meter hoge linde uit het oprichtingsjaar van de DDR (1948) geplant. Een onbekend dorp werd toeristische trekpleister.

Het zou echter niet bij dit ene punt blijven. Sommige wetenschappers hadden kritiek op de rekenmethode. Finger had eenvoudigweg het gemiddelde genomen van het meest noordelijke en zuidelijke en het meest oostelijke en westelijke punt van Duitsland. Andere onderzoekers berekenden het middelpunt nu op hún manier. Sommigen gingen uit van de vorm van Duitsland, anderen van de gehele grens, terwijl nog weer anderen keken waar men het grondgebied op één punt in evenwicht zou kunnen houden.

En zo kreeg Niederdorla een dozijn concurrenten die zich ook het middelpunt van Duitsland noemden. De meeste lieten die claim vallen, maar vier dorpen – Krebeck, Flinsberg, Silberhausen en Landstreit – houden stand. Krebeck en Flinsberg hebben zelfs evenals Niederdorla hun middelpunt gemarkeerd met een zwerfkei, boom en zitbank. Het gevolg is dat de argeloze toerist nu ook aan de rand van deze dorpen middels een welkomstbord wordt geleerd dat hij het middelpunt van Duitsland nadert.

De burgemeester van Niederdorla, Ludwig Schönfeld, is er niet van onder de indruk. ,,Wij waren de eerste en zullen dat blijven'', zegt hij steevast tijdens het Mittelpunktfest in de tweede week van juni. Hij weet evenals de rekenaars dat er niet zoiets als een absoluut, geautoriseerd middelpunt bestaat. Veel hangt af van de uitgangscriteria. Wat te doen met territoriale wateren, (schier)eilanden, de kaartprojectie, aardkromming, enzovoorts? Gerhard Brüggemann, hoofd van het kadaster in Erfurt, noemt de jacht op het middelpunt dan ook ,,leuke spielerei met veel locaal patriottisme''.

Dat laatste speelt zeker een rol bij het voorstel om het middelpunt in Landstreit iets te verplaatsen. Dat middelpunt werd berekend door Burkhard Happ, van de Pedagogische Hogeschool in Erfurt, en ligt op een terrein met twaalf bewoners en achthonderd schapen. Tien kilometer zuidwaarts ligt echter de Wartburg, de beroemde burcht bij Eisenach die sinds 1999 op de werelderfgoedlijst van de UNESCO staat. Volgens Happ zou deze burcht vanwege haar grote historische en culturele betekenis het centrum van het herenigde Duitsland moeten worden. ,,Want werd hier niet in 1817, tijdens de strijd om een verenigd en democratisch Duitsland, voor het eerst onze vlag van rood, zwart en geel getoond?''

Afgelopen jaar haalde Happ de landelijke kranten met zijn berekening van nog een ander soort middelpunt, gebaseerd op de bevolkingsdichtheid. Die is in het oosten van Duitsland kleiner dan in het westen en daardoor ligt het bevolkingsmiddelpunt ten westen van het geometrische middelpunt. In 1990 lag het 2 à 3 kilometer ten oosten van Spangenberg, een stadje in Hessen, maar in 2001 lag het 2 à 3 kilometer ten westen daarvan. Dat was geen rekenfout, maar een gevolg van de massale, westwaartse trek van Oost-Duitsers. De toenemende werkeloosheid en het dalende kindertal in het oosten van Duitsland maken dat het zwaartepunt van de bevolking elk jaar een halve kilometer naar het westen schuift. Hoe lang nog?