`Als danser raak je verblind door ambitie'

Vijf jaar danste Chrystal Pite bij William Forsythe. Van hem leerde ze dat een choreograaf zijn ideeën direct weer moeten kunnen loslaten. Voor NDTI maakte Pite het stuk `Pilot X'.

,,Een dansersleven is zo kort, zo vluchtig. Vijfendertig jaar lang dans je, en wat heb je als die voorbij zijn? Niets. Je kunt niets op tafel leggen en zeggen: dit heb ik gemaakt. Misschien bestaat er een foto of een video van, maar dat is niet het ding zelf. De dansers met wie ik hier nu werk behoren tot de besten uit hun vak, ze zitten allemaal op de toppen van hun kunnen, ze zijn zo goed dat ik in de studio vaak alleen maar kan lachen, we creëren samen een moment van grote schoonheid, en dan... is het weg. Ik vind dat ongelooflijk tragisch, maar ook mooi. Het hele leven is zo. Dans is een paradigma voor het leven en de dood.''

Choreograaf Crystal Pite is 35 jaar en noemt zichzelf terecht ,,a girl'' – zo ziet ze eruit en zo gedraagt ze zich. Maar haar inzichten zijn die van een oude wijze. Toen ze nog full-time danseres was, bij het Ballet British Columbia in Vancouver en daarna bij het Ballet Frankfurt onder leiding van William Forsythe, dacht ze heel anders. ,,Waar heb ik pijn vandaag, hoe moe ben ik, hoe haal ik deze pas...'', somt ze op. Ze strekt haar benen uit op de grond van de kantine van het Nederlands Dans Theater in Den Haag. ,,Als danser stel je jezelf het ene kleine doel na het andere. Je raakt verblind door je ambitie. Aan de grotere dingen kom je niet toe.''

Het Nederlands Dans Theater I toert momenteel door het land met Pilot X, een stuk dat Pite dit najaar voor de dansers maakte. De titel verwijst naar een tekst van de Amerikaanse schrijfster Annie Dillard, waarin zij zich herinnert hoe ze eens een stuntpiloot bezig zag. Stuntpiloten, aldus Pite, zijn net als dansers ,,beeldhouwers van de ruimte'', van wie het ,,constant verdwijnt''. ,,De eenmaligheid is een wezenskenmerk van wat we doen. De dansers heb ik overigens niet te veel vermoeid met dit soort thema's, hoor'', zegt ze dan. ,,Onze tijd samen moest niet somber worden. Ik vind de NDT-ers complete kunstenaars: volwassen, creatief en gul. Ik heb ze veel laten improviseren. Ze kwamen vaak met heel slimme oplossingen.''

Pite danste vijf jaar bij Forsythe, en leerde van hem dat een choreograaf ,,op elk moment bereid moet zijn om werk weg te gooien, om zijn ideeën weer los te laten. Voor een danser is dat moeilijk, omdat je in elke beweging zoveel tijd investeert, maar voor een scheppend kunstenaar is het interessant. Forsythe gedijt bij chaos en risico. Hij heeft zoveel vertrouwen in zijn eigen creativiteit en die van zijn dansers dat hij verwoesting durft toe te laten.''

,,Ik ben vijf jaar bij Forsythe gebleven, langer dan mijn bedoeling was. Het was uitdagend, en ik wist dat het mijn laatste vaste plaats in een gezelschapzou zijn. Vóór mijn Duitse jaren had ik in Canada al gastchoreografieën gemaakt, en nu was ik dertig, ik dacht: better get going. Toen ik in 2001 terugkwam in Vancouver heb ik meteen een manager genomen en een groep opgericht.''

Die groep heet Kidd Pivot, en bestaat in de eerste plaats uit Pite zelf. Het is een kapstok om haar choreografieën aan op te hangen. Ze vraagt per project subsidie aan bij de Canadese overheid en huurt er dansers bij in. Zelf danst ze nog vaak mee. Pite: ,,Ik ben nu gezonder dan vroeger, omdat ik alleen in mijn eigen werk dans. Ik hoef me niet meer zo te forceren. Vooral in mijn rug ben ik heel beperkt. Ik kan nog lang doorgaan denk ik, maar niet op dit niveau. Er vallen steeds meer bewegingen af.'' Dat ze een vrouw is in een overwegend door mannen bevolkte beroepsgroep hindert haar niet: ,,Ik sta er nooit bij stil. Sterker, ik denk dat ik als choreograaf misschien wel eens eerder een kans heb gekregen, als mensen wat balans wilden aanbrengen. Dat ze dachten: laten we die maar nemen, da's een meisje.''

Pite is ongeveer de helft van het jaar thuis in Vancouver, waar de natuur ,,overal'' is en waar ze veel tijd aan het water en in het bos doorbrengt. Nog vaker weg, dat zou ze niet kunnen, zegt ze. Verder maakt dit nomadenleven haar gelukkig. Veel oud-collega's zijn al gestopt met dansen, maar zij werkt harder dan ooit. ,,Ik hoor soms wel van mensen dat ik rust moet nemen, dat ik anders ziek word. Maar ik voel me energiek en geïnspireerd. Alive. Dans is een van de meest levende toestanden. Het is makkelijk om je eraan over te geven.''

Nederlands Dans Theater I, `Safe As Houses'. Programma met onder meer `Pilot X' van Crystal Pite. Tournee t/m 3/12. Inl. 070-8800100 of www.ndt.nl.