`We willen te graag een acceptabele partij worden'

Femke Halsema wil van GroenLinks een vrijzinnig-linkse partij maken. De achterban is verdeeld. Wordt GroenLinks niet te veel een grachtengordelpartij?

GroenLinks zou een `vrijzinnig linkse' partij moeten worden, schreef fractievoorzitter Femke Halsema in een boek dat afgelopen week verscheen. Voorzitters van regionale afdelingsbesturen en statenleden van GroenLinks vinden dat ook. Ze zeggen dat ze Halsema's ideeën ,,echt geweldig'' vinden. ,,Top''.

Maar wat is vrijzinnig links? ,,Het betekent dat je in vrijheid voor je ideeën kunt opkomen op een linkse manier'', zegt Quintijn Hoogenboom, voorzitter van GroenLinks in Gelderland. Jan Langenkamp, fractievoorzitter van GroenLinks in de provinciale staten van Drenthe zegt: ,,Voor mij is het: opkomen voor wie niet gehoord wordt, zoals de zwakken, of voor dat wat geen geluid kan geven, zoals de natuur, het milieu.'' Cor Ofman, voorzitter van het christelijk `platform' van GroenLinks, de Linker Wang: ,,Een vrijzinnig-linkse partij legt op een geëngageerde manier de vinger op de zere plek, de VPRO onder de politieke partijen.''

Zo gaan de meeste gesprekken met actieve GroenLinks-leden. Ze geven hun eigen uitleg aan de betekenis van de woorden van Halsema. Alleen Michiel Odijk, voorzitter van het bestuur in Utrecht, zegt dat hij in het woord vrijzinnig ,,een boel individualisme'' proeft. ,,Daar heb ik niet zo veel problemen mee, maar de samenhang in de maatschappij en solidariteit zijn voor mij ook belangrijke waarden. Die komen in zo'n woord niet naar voren.''

Oud-GroenLinks-lijsttrekker Ina Brouwer, niet meer actief in de partij, zegt dat ze ,,niks kan'' met die benaming voor de partij. ,,Daar zit nog dat moralistische, dogmatische in waar we volgens mij tien jaar geleden al afstand van hebben genomen. Politiek moet over praktische zaken gaan.''

De meeste anderen vinden dat `vrijzinnig links' precies is wat GroenLinks anders maakt dan de SP of de PvdA. Die partijen, zeggen ze, zijn vooral goed in het bedenken van collectieve regelingen – GroenLinks kijkt ook naar `de vrijheid van het individu'.

Hun politieke leider, Femke Halsema, vindt dat GroenLinks dat zou moeten doen. Maar GroenLinks doet dat volgens haar nog niet. In het boek Vrijheid als ideaal, van het wetenschappelijk bureau van GroenLinks, schrijft ze dat haar partij de afgelopen jaren te veel ,,leentjebuur heeft gespeeld'' bij de sociaal-democraten, die een voorkeur hebben voor ,,bevoogdende staatsarrangementen''. ,,De huidige verzorgingsstaat'', schrijft ze ook, ,,kweekt afhankelijkheid en inactiviteit door de traditionele nadruk op inkomenssteun.''

De meeste politiek actieve GroenLinks-leden in dit verhaal snappen dan niet meer wat ze bedoelt. Jan Langenkamp uit Drenthe zegt: ,,Het is prima om mensen meer verantwoordelijkheid te geven. Maar bijvoorbeeld de WAO werd door werkgevers jarenlang gebruikt om van mensen af te komen. Wij waren daar blij mee, we zeiden: dan worden mensen in elk geval verzorgd.'' Henk de Haan, voorzitter van het bestuur in Zeeland: ,,Wij komen op voor mensen aan de onderkant van de samenleving. Die hebben niet zo'n boodschap aan vrijheden. Die hebben meer aan een goed inkomen.''

Er zijn ook voorzitters en andere actieve leden van GroenLinks die zeggen dat het natuurlijk nooit de bedoeling is geweest dat mensen afhankelijk werden gemaakt. En soms, zeggen ze, is dat wel gebeurd. Leo Broekhuis, voorzitter van de afdeling Flevoland, zegt: ,,Dat is een inzicht achteraf. Ik heb me nooit zo gerealiseerd dat die ongewenste ontwikkeling er zou zijn.''

Maar de wil om te begrijpen wat Femke Halsema precies bedoelt in het boek is bijna verdwenen als het over een ander onderwerp gaat: het milieu. Halsema vindt dat de partij niet meer met een ,,opgeheven vingertje'' voor het milieu moet opkomen. Dat moralisme werkt niet, vindt ze.

,,Ik herken dat niet'', zegt Jan Langenkamp, voorzitter in Drenthe. ,,Ik vind het terecht dat we steeds hebben gezegd dat dingen anders moeten.'' Henk de Haan uit Zeeland denkt dat het leuk zou zijn als het zónder een opgeheven vinger kan. ,,Maar als je een minderheid bent en je moet je standpunt herhalen, krijg je vanzelf zo'n moralistisch toontje.'' Kees Tilanus, secretaris van de ouderenwerkgroep `GroenLinks Plus!', zegt: ,,Het milieu, het zorg dragen voor de schepping, moeten we blijven uitdragen. Daar is niets bevoogdends aan.''

GroenLinks werd in 1990 opgericht na een fusie van PPR, PSP, CPN en EVP. Ina Brouwer, in de jaren tachtig politiek leider van de CPN, was tot het voorjaar van 1994 vice-fractievoorzitter van GroenLinks en daarna lijsttrekker. Ze zegt: ,,GroenLinks heeft de neiging om de roepende in de woestijn te zijn en daardoor lijkt het snel alsof je een opgeheven vingertje hebt. Ik vind: af en toe een vingertje, dat mag best. Als het maar gaat om praktische kwesties en niet om ideologische dogma's.''

Brouwer zegt dat ze zelf een ,,pragmatisch politicus'' was. ,,In kringen van de PPR en de PSP gold dat niet als aanbeveling.'' En ze zegt: ,,De afstand die Femke Halsema nu neemt van de verzorgingsstaat vind ik veel te abstract.'' Brouwer denkt dat mensen ,,zich afkeren'' van partijen als discussies ,,politiek-ideologisch'' worden gemaakt. ,,In de jaren tachtig zijn de arbeiders ook al verloren gegaan voor GroenLinks. Ze willen niets meer met politiek te maken hebben of ze zitten nu bij de PvdA of de SP.''

Er zijn regionale GroenLinks-voorzitters die Halsema en haar ideëen geweldig vinden. Kees Tilanus van de ouderenwerkgroep bijvoorbeeld denkt dat GroenLinks door Halsema's ideeën een ,,moderne partij'' zal blijven. ,,Haar pleidooien om te kijken naar wat haalbaar is, klinken me als muziek in de oren.''

Maar er zijn ook actieve GroenLinks-leden die in de gesprekken over het nieuwe boek en over de ideeën van Femke Halsmema zeggen dat het niet goed gaat met de partij onder haar leiding. Ze praat ,,te geaffecteerd'' en ,,te ingewikkeld'', vindt Ben Bettinger, fractievoorzitter in de provinciale staten van Limburg. ,,We zijn vooral een partij van gestudeerde mensen. Paul Rosenmöller (fractievoorzitter in de Tweede Kamer van 1994 tot 2003, red.) kon de boodschap nog wel redelijk eenvoudig brengen. Hij deed dat beter dan Femke.''

Cor Ofman, voorzitter van de Linker Wang vindt dat de partij een ,,grachtengordelpartij'' is geworden. De partij komt te weinig op voor de zwakken en is te veel met zichzelf in debat. ,,Te veel D66, te weinig SP.'' Al vanaf de oprichting, vindt Ofman, wordt GroenLinks steeds minder een actiepartij. ,,GroenLinks wil bestuursverantwoordelijkheid dragen. We willen te graag een acceptabele partij worden.''