Toptrainer in een bouwkeet

Met AZ is Louis van Gaal (54) een bijzondere uitdaging aangegaan. De voormalige trainer van Ajax, FC Barcelona en het Nederlands elftal werkt in de provincie aan een mooi voetbalbolwerk. ,,De rijkste club wint niet altijd.''

In de barak waar zijn bescheiden kantoortje is gevestigd, heeft Louis van Gaal twee foto's aan de muur hangen. Op de ene, in zwart-wit, zijn een jonge Van Gaal in een oud AZ-shirt en een nog jongere Van Basten zichtbaar. Beiden nog actief als speler tijdens een ontmoeting tussen de Alkmaarse club en Ajax in het seizoen 1986-'87. De andere, in kleur, herinnert aan die mooie, zwoele mei-avond van 1995 in Wenen. Ajax won met Van Gaal de Champions League door voor de derde keer dat seizoen AC Milan te verslaan.

Er is een parallel tussen toen en nu. Opnieuw moet Van Gaal met een beperkt budget (16 miljoen euro) opboksen tegen grootmachten (ter vergelijking: de begroting van Ajax is 55 miljoen euro). Opnieuw heeft de man die op clubgebied alles won wat er te winnen valt, een bijzondere en heel mooie missie. Hij wil proberen landskampioen te worden met AZ. Het zou voor het eerst zijn sinds 1981 dat er een andere club dan de traditionele top-3 (Ajax, Feyenoord en PSV) de titel opstrijkt. Toen was het ook AZ. Van Gaal: ,,Het leuke aan voetbal is dat niet altijd de rijkste club wint. Ajax had ook het kleinste budget van de Europese top toen we de Champions League wonnen. Er was geen dubbeltje om te investeren. Ik zou het ook voorzitter Dirk Scheringa gunnen. Ik heb me aan hem verbonden. Het is ook zijn missie een keer kampioen van Nederland te worden met AZ.''

De afgesproken doelstelling van AZ en Van Gaal is wat bescheidener. ,,Ik wil een club achterlaten die structureel een plek verovert in de top-5 van de eredivisie. Heerenveen zal naast de drie topclubs ook een directe concurrent van AZ blijven. Want zelfs nadat we onze intrek hebben genomen in het nieuwe stadion blijven de Friezen een groter budget houden.'' Zijn voorganger Co Adriaanse heeft eens gezegd dat AZ structureel nooit met de top kan wedijveren door een te krap budget, een te kleine supportersschare en een gebrek aan traditie. Van Gaal is het niet helemaal met hem eens. ,,Alleen het budget vind ik relevant. Dat bepaalt de kwaliteit van je spelersgroep. De grootte van je aanhang maakt niet uit. Het is in de Alkmaarder Hout veel gezelliger dan in andere stadions. Dan kun je beter voor achtduizend mensen voetballen dan voor 50.000. Ik heb hier nog geen wedstrijd meegemaakt waarbij het publiek niet uit zijn dak ging. Heerlijk dat de mensen zo meeleven. Dat was in De Meer bij Ajax ook zo.''

De overgang medio 2006 naar het DSB-stadion, zoals de nieuwe behuizing gaat heten, met een capaciteit van 16.000 toeschouwers, houdt wat dat betreft risico's in. Van Gaal ondervond aan den lijve dat ook Ajax moest wennen aan zijn nieuwe behuizing in de Arena. Maar er zijn meer voorbeelden van clubs die in een ander stadion een terugslag doormaakten. NAC en Sparta degradeerden zelfs. ,,Er zijn allerlei commissies ingesteld om de verhuizing in goede banen te leiden. Je krijgt straks een verdubbeling van de aanhang; er komen achtduizend nieuwe supporters bij. Die beïnvloeden de oude hap en andersom. Dat kun je niet voorkomen door de open urinoirs mee te nemen. Die verhogen wel de stank, niet de sfeer.''

Van Gaal begon aan het avontuur AZ omdat hij vertrouwen had in de spelersgroep. ,,Alleen de linksbackpositie en die van linksbuiten zijn niet dubbel bezet. Voor de rest zit het goed in de breedte. En de kwaliteit is hoog. Voor de plek van centrale verdediger beschik ik bijvoorbeeld over drie internationals: Barry Opdam, Joris Mathijsen en Ron Vlaar. Er zit nog enorm veel rek in de selectie. Ik dacht dat deze spelers tactisch verder waren. Op dat gebied kunnen ze nog groeien.''

De sterke bezetting van de posities in het elftal kan ook tot (luxe-)problemen leiden. Blijft spits Danny Koevermans zich schikken in zijn rol als pinchhitter? Wat doet international Ron Vlaar als hij te weinig speelminuten krijgt? Hij speelt op een jeugdcontract dat nog twee jaar doorloopt en weigert vooralsnog een volwaardig profcontract te tekenen. Van Gaal is niet van plan te marchanderen. ,,Ik moet naar het clubbelang handelen en in de tweede plaats naar het teambelang. Als je die criteria blijft hanteren is het niet zo moeilijk. Deze spelers hebben niet voor niets een contract getekend. Ron Vlaar heeft het in zich een grote verdediger te worden. Hij moet met Opdam en straks Mathijsen wedijveren voor twee posities. Als Ajax, Feyenoord of PSV Vlaar willen inlijven, zullen ze moeten betalen. Desnoods alleen de opleidingskosten.''

Ook de filosofie en organisatie van AZ stonden Van Gaal direct aan toen voorzitter Scheringa, algemeen directeur Toon Gerbrands en technisch directeur Martin van Geel (wrang genoeg nu zijn opvolger bij Ajax) bij hem aanklopten. ,,Ze toonden me een paar A4'tjes waarop het beleid en de structuur, zoals ik die ook voor ogen heb, uiteen waren gezet. Hoe men hier met elkaar omgaat, waar de verantwoordelijkheden liggen. Daar hoef ik dus geen energie meer in te stoppen. Bij AZ bestaat nog een regelgeving die gebonden is aan normen en waarden. Back to basic. Wat ik heel normaal vind, begint uit de tijd te raken. Bijvoorbeeld dat spelers hard voor elkaar willen werken.

,,Ik had ook in landen als Spanje, Italië en Engeland aan de slag gekund als trainer. Maar daar is dat allemaal niet zo vanzelfsprekend meer. Voetballers in de competities van deze landen hebben de status gekregen van filmsterren. Ze komen op een verhoogd podium terecht waar ze zich geen raad mee weten. De buitenwereld accepteert bepaald gedrag omdat de speler als een ster wordt gezien. Het heeft niet met geld te maken. Is het normaal dat Ronaldinho op schoenen loopt met echt goud? Nadat Rivaldo tot de beste speler van de wereld was gekozen, werd hij ineens heel anders en weigerde hij bij Barcelona nog op de linkerflank te spelen – terwijl hij het daar tot topscorer van de Champions League had geschopt. Ik heb nog wel respect voor David Beckham. Hij is de meest uitgebate speler van de wereld. Toch blijft hij op het veld doen wat hij moet doen. Er zijn talloze andere voorbeelden te bedenken, ook dichter bij huis. De Van der Vaarts, de Sneijders. Het zijn vaak de invloeden van de directe omgeving die negatief werken. Zoals media, ouders, begeleiders, spelersmakelaars. Zij creëren een wereld die steeds meer egocentrisch wordt.''

Van Gaal trof bij AZ wél een gezonde omgeving aan. ,,Je maakt je van tevoren een voorstelling, maar het werkklimaat is werkelijk boven verwachting. Er is hier een chemie ontstaan tussen spelers en technische staf die ik niet voor mogelijk had gehouden. Een open en warme relatie. Er is veel belangstelling voor AZ. We zullen ons best doen om die vriendelijke Hollandse uitstraling te behouden. Het afgelopen weekeinde zijn we naar Het Land van Ooit geweest voor Spieren voor Spieren. En onlangs naar het revalidatiecentrum Heliomare in Heiloo. Want er is meer dan alleen voetbal in het leven.''

AZ moet voor Van Gaal een verademing zijn na de problemen die hij heeft meegemaakt bij Ajax. Daar stapte hij vorig jaar op als technisch directeur nadat het bestuur accepteerde dat trainer Ronald Koeman de sportieve doelstelling naar beneden bijstelde. Algemeen directeur Arie van Eijden verklaarde onlangs dat Van Gaal in zijn optiek nog niet toe was aan een baan achter het bureau. ,,Onzin'', meent de Amsterdamse trainer. ,,Dat zegt hij alleen om zichzelf vrij te pleiten. Ik had er alles voor over gehad om mijn missie daar te volbrengen. Ik dacht: Oké, ik ga hier de komende zeven jaar, tot mijn zestigste, zitten en dan is Ajax weer een Europese topclub. Ik denk nog steeds dat de potentie daarvoor aanwezig is. Maar dat vindt de leiding van die club zelf niet. Daarom is het ook misgelopen. Ik heb voor Ajax een beleidsplan geschreven dat unaniem werd aangenomen en nog steeds van toepassing is. Alleen de controle hierop deugt niet.''

Van Gaal zou zich als technisch directeur van Ajax te veel met de portemonnee van de club hebben bemoeid, zo werd gesteld. Een dure speler als Jan Koller mocht niet worden benaderd. Maar in feite had Van Gaal als manager op technisch gebied minder zeggenschap dan tien jaar eerder als hoofdcoach onder het bestuur Van Praag. ,,Toen zat er een groen bestuur. Ze luisterden naar mij. Ik heb de kwaliteiten om een club te leiden. Zeker in technisch opzicht. Er waren korte lijnen met penningmeester Van Os. Ik had nu te maken met een algemeen directeur (Van Eijden, red.) die het in de directie alleen voor het zeggen had. Als financieel directeur Jeroen Slop en ik het eens waren over een speler, kon hij de transfer tegenhouden. Ik ben benieuwd wat de nieuwe directeur Maarten Fontein voor bevoegdheden krijgt.''

Van Gaal voelt zich nog steeds Ajacied. Hij sluit een terugkeer op korte termijn uit. ,,Ik wil nooit meer onder deze voorzitter (John Jaakke, red.) functioneren. Hij is groener dan groen. Jaakke heeft in mijn ogen een faliekante blunder begaan door niet alle wegen te bewandelen om een breed oordeel te kunnen vellen. Ongekend, dat komt heel weinig voor.''

In de competitie treft Van Gaal zijn geliefde club Ajax nu als concurrent. Maar ook PSV, vanavond tegenstander in Eindhoven, en Feyenoord zullen AZ proberen te dwarsbomen. Hoe schat hij de kracht van de klassieke top-3 in? ,,De selectie van Ajax is in de breedte van het hoogste niveau. Het elftal van PSV moet zich nog zetten en vormen. Ze hebben in Eindhoven niet tijdig kunnen reageren op het vertrek van spelers. Feyenoord heeft een smalle selectie, maar Kalou en Kuijt zorgen voor zoveel scorend vermogen dat dit team kan uitgroeien tot een titelkandidaat, mits de verdediging goed wordt georganiseerd.''

Het valt op dat PSV en Ajax beiden geteisterd worden door blessures. Geen toeval of pech, denkt Van Gaal. ,,Daar geloof ik niet in. Blessures kunnen ontstaan door een verkeerde trainingsopbouw. Ik maak altijd gebruik van een inspanningsfysioloog. Ik heb Jos van Dijk. Bij Ajax is dat Jos Geysel. Hij werd vorig jaar te weinig ingezet. In drukke weken blijf ik doortrainen. Ik probeer de trainingen aangenaam te maken voor mijn spelers, maar er zitten veel herhalingen in. Spelers die niet in de basis staan van het eerste gaan naar Jong AZ voor het wedstrijdritme en de noodzakelijke prikkels.''

Hij brengt de lege koffiekopjes naar de piepkleine keuken. Van Gaal, die de Arena en Camp Nou als werkplek had, voelt zich thuis in deze tijdelijke bouwkeet. Hij koestert ook nog de ambitie ooit als bondscoach op het WK te acteren. Maar als de Amsterdammer erin slaagt die missie te voltooien om AZ kampioen te maken, heeft hij opnieuw voetbalhistorie geschreven. ,,Dan zou ik eigenlijk moeten stoppen'', lacht Van Gaal. ,,Maar ik ben ook niet bang de afgang mee te maken. Als je de oorzaken maar kunt plaatsen voor jezelf is dat niet zo erg. De afgang is relatief.''