Klaagmuur in de jungle

In de trein naar Amsterdam zitten drie scholieren. Zegt er een tegen de anderen: mijn tante heeft een half miljoen euro in de loterij gewonnen, maar ze weet niet wat ze ermee doen moet. De tweede reageert verbaasd: ik zou gelijk een huis kopen. Zegt de derde hoofdschuddend: je moet een huis nooit volledig kopen, dan betaal je vermogensbelasting. Nummer twee: nee hoor, dat is alleen wanneer je een hypotheek neemt.

Het korte gesprek geeft al aan dat er veel misverstanden bestaan. Het gewonnen half miljoen euro valt in box 3. Dus onder de jaarlijkse 1,2 procent rendementsheffing, een soort vermogensbelasting. Koop je een huis, dan verhuist het geld van box 3 naar box 1 (voor wonen en werken) waar ook het huis in valt en bespaar je die 1,2 procent of 6.000 euro per jaar. Neem je een hypotheek, dus leen je geld, dan verhuist er geen geld van box 3 naar box 1 en blijf je 6.000 euro aan heffing betalen. Die 500.000 euro niet in zijn geheel aan een huis besteden om belasting te besparen is dus onzin.

Deze drie meiden zijn de financiële consumenten van morgen. Wie helpt ze straks bij hun beslissingen? Moeten ze het zelf uitzoeken of rust er een morele of wettelijke plicht op de schouders van de betrokken (hypotheek)adviseur? Die zou moeten adviseren het huis met die 500.000 euro te betalen en geen geld te lenen. Maar dat kost hem een paar duizend euro provisie.

Over dit dilemma ging het dinsdag in het consumentenseminar De financiële consument, beschermen of bewustmaken? Georganiseerd door de AFM, de gedragstoezichthouder financiële markten. Een zaal met enkele vrouwen en honderden in blauw of grijs geklede mannen van banken, verzekeraars, tussenpersonen, bemiddelaars, adviseurs, consumentenorganisaties, politici, toezichthouders en een verdwaalde consument.

Iedereen is van goede wil als het om consumenten gaat, want daar leeft men van. De nieuwe Wet financiële dienstverlening (Wfd) biedt de consument meer bescherming dan ooit – te downloaden via www.minfin.nl. Maar hoe groot is die wil? Volgens een op het seminar aanwezige insider die niet met zijn naam in de krant wil, niet al te groot. Het wereldje is van de hoogste baas tot de jongste bediende uit op kortetermijngewin. Er moet worden gestreefd naar een steeds hogere omzet. Onder vier ogen ontkent niemand die situatie, maar in het openbaar praat men heel anders.

Het streven naar zoveel mogelijk verdienen aan de consument zie je met name terug in de producten die de aanbieders op de markt brengen. Die worden bedacht om aan te verdienen, niet om de consument te helpen. En liefst komt men elk jaar met nieuwe producten, met pakkende namen, om zo de aandacht van het publiek te blijven trekken. De aanbieders kijken veel af van de supermarkten. Rendementsweken. Fonds van de maand, nu gratis instappen. Lifestyle overlijdensverzekering, u gaat heen in stijl. Dat lijkt allemaal toch nergens op.

De AFM stelt terecht dat het nodig is om de positie van de consument te versterken en wil initiatieven nemen, hoewel dat niet tot haar beleid hoort. Hoe bereik je die drie in de trein? Of in dezelfde trein drie in fel oranje gestoken Limburgers die met hun meterhoge trommels naar de Arena trekken om het Nederlandse voetbalelftal te ondersteunen?

De AFM ziet wel iets in een onafhankelijk platform, een laagdrempelig internetforum waar bezoekers ervaringen over producten, aanbieders en bemiddelaars uit kunnen wisselen. Dus een baken in de financiële jungle. Ook de aanbieders kunnen van deze reacties profiteren. Dat verbetert de transparantie van de markten. Is dat waar?

Het klinkt veelbelovend en eigentijds, maar seminarbezoekers met ervaring in het beheer van internetsites voor particulieren en digitale klaagmuren raden dit met klem af. Nederland wordt immers bevolkt door een leger daadkrachtige VUT'ers, te jong gepensioneerden, AOW'ers en vitale ouderen die om half elf na de eerste koffie hun pc opentrekken en beginnen te klagen, zeuren, betweteren, schelden en zelfs dreigen.

Binnen korte tijd staat je website vol onkruid. Maar de AFM zet het plan door. Maar of het ook een nuttig initiatief is dat in januari van start gaat zal de tijd pas leren.