`Het mediaplan is van mij en van niemand anders'

Deze week steunde een meerderheid van de Tweede Kamer het plan van staatssecretaris Medy van der Laan voor de verandering van de publieke omroep in 2008.

Staatssecretaris Medy van der Laan (Cultuur, D66) is ,,relaxed''. Dat woord gebruikt ze een paar keer tijdens een interview over haar mediaplan. En ze ziet er ook ontspannen uit, als ze in haar werkkamer op het ministerie van OC&W vertelt over het mediadebat, afgelopen maandag in de Tweede Kamer. Ze zit met een been over de stoelleuning.

Maandag steunde een meerderheid van de Tweede Kamer haar plan voor de verandering van de publieke omroep in 2008. Omroepverenigingen moeten zich toeleggen op opiniërende programma's, en leveren de helft van hun vaste budget in. In ruil daarvoor mogen ze ondernemen, en zo extra geld verdienen.

Van der Laan noemde het debat na afloop ,,een overwinning''. Maar al voor aanvang was duidelijk dat de coalitie die plannen zou gaan steunen. De fractievoorzitters van de coalitiepartijen hadden er zelf aan meegeschreven. En zelfs in afwezigheid van de staatssecretaris besloten om de NPS (Nederlandse Programma Stichting) op te heffen.

Doordat afspraken over de omroep in het Paasakkoord zijn opgenomen, zijn de fractievoorzitters betrokken geraakt bij de mediaplannen. Hebben zij niet te veel ruimte genomen op dit dossier?

,,Nee, die ruimte is er alleen als ik die geef. Ik kan fractievoorzitters niet verbieden bij elkaar te komen, en om in de wandelgangen met elkaar te overleggen. Maar het plan dat ik indien is van mij en niemand anders.''

De fractievoorzitters hebben zonder u besloten om de NPS op te heffen. Waarom was u daar niet bij?

,,Dan moet u hen vragen. Ik heb gezegd: `ik wil er liever bij zijn, maar als jullie het met z'n drieën willen doen, dan overleggen jullie met z'n driëen.' Het kan soms goed zijn, als fractievoorzitters onderling met elkaar spreken. Maar ík ben degene die bepaalt wat er in het plan komt te staan.''

Zij wilden zonder u afspraken maken. Hebt u toen niet gedacht: dit gaat te ver, ik hou er mee op?

,,Toen zij hadden besloten dat de NPS zou moeten worden opgeheven, heb ik gezegd: dit schrijf ik niet op.''

...Anders stap ik op?

,,Ik heb gezegd: dit schrijf ik niet op. De volgende dag zijn cruciale waarborgen voor het voortbestaan van de programma's opgenomen in het plan.''

Maar als de NPS-programma's toen waren gered, waarom moesten ze dan afgelopen maandag opnieuw worden gered, met een overgangstermijn?

,,Ik was ervan overtuigd dat ik een veilige haven had gecreëerd voor de NPS-programma`s. Maar in de maatschappij ontstond enorme paniek en onrust. Ik merkte: ik krijg het niet goed uitgelegd. Dus toen heb ik besloten dat de NPS-programma's, net als de andere omroepen, een overgangstermijn moeten krijgen. Zodat straks, als het nieuwe omroepsysteem al functioneert, rustig gekeken kan worden waar de programma's kunnen worden ondergebracht.''

Uw partijgenoot Bert Bakker heeft naar buiten gebracht dat dat u niet aanwezig was bij het besluit om de NPS op te heffen. Was dat misschien bedoeld om aan de D66-achterban te laten zien dat dit niet van u, en niet van D66 afkomstig was?

,,Het is algemeen bekend dat het niet een voorstel van mij was om de NPS op te heffen, dat ik liever wilde dat de NPS als werkmaatschappij zou voortbestaan. Maar ik kon er genoegen mee nemen omdat er een garantie zou komen voor de programma's.''

Vanuit de D66-achterban kwam veel kritiek. Uw voorganger Aad Nuis en oud-minister Van Mierlo riepen de D66-fractie op tegen uw plan te stemmen. Hoe heeft u die druk ervaren?

,,Dat is geen inspirerende ervaring geweest. Er waren heel veel e-mails, heel veel telefoontjes. Maar aan die mails zag je dat de woede vaak op misverstanden berustte. Mensen wisten bijvoorbeeld niet dat het budget van de NPS beschikbaar bleef. Dat de raad van bestuur die programma's gewoon kan laten maken.''

Het is al met al een ingewikkeld plan om uit te leggen, zelfs voor betrokkenen. De hoofdtaak van omroepverenigingen wordt straks het maken van opiniërende programma`s. Bert Bakker noemde dat in een spoeddebat eind juni een ,,gedeeltelijke herzuiling''. U ontkent dat het om herzuiling gaat.

,,Wat ís herzuiling? Het valt mij op dat mensen dat woord vaak bijna walgend uitspreken. Maar als groepen mensen zich rond een thema organiseren, zoals de nieuwe omroepen Max (ouderen, red.) en Llink (een betere wereld, red.) is daar helemaal niets mis mee, integendeel.''

Tijdens een hoorzitting spraken veertig partijen zich uit over uw plannen. Op drie na waren zij negatief (de KRO, de EO en de NOS). Ook de onafhankelijke instellingen zoals het Commissariaat voor de Media en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid waren kritisch. Bent u toen niet zelf gaan twijfelen?

,,Ik wist van tevoren dat dit plan niet door iedereen positief ontvangen zou worden. Als dat kon, had `Hilversum' wel een eigen plan gepresenteerd. Het is Den Haag ook nooit gelukt een echte doorbraak te forceren. En van die onafhankelijke partijen viel mij vooral op dat ze van veel - ook verkeerde - aannames uitgingen. Terwijl dit nog maar een visie is. Het commissariaat moet mij nu juist gaan adviseren hoe dit het beste uitgewerkt kan worden, zodat het juridisch, organisatorisch en in Europa houdbaar is. We gaan nu de wet maken.''

Tijdens het omroepdebat steunden de coalitiepartijen uw plannen. U noemde dat na afloop een overwinning. Maar het was toch duidelijk dat zij dit plan zouden steunen?

,,Nou, een debat met de Kamer is altijd een belangrijk moment. En de coalitiepartijen leken ook niet altijd op dezelfde lijn te zitten. Bovendien was eerder in de pers wel de vraag opgeroepen of ik het zou redden.

Ik heb het ook als overwinning ervaren omdat niemand kritiek heeft geuit op de kern van mijn plan: dat er een toekomstbestendig bestel moet komen, met volop ruimte voor nieuwe media en een aantrekkelijk aanbod, met name voor jongeren.''

Is het niet gek dat de Kamer nu oordeelt over een plan waar zij zelf medeverantwoordelijk voor is?

,,Dat is echt onzin, de Kamer is niet medeverantwoordelijk. Het gaat om politiek draagvlak. Dit is zo'n politiek ingewikkeld dossier, dat het niet anders kan dan dat je dat van te voren met de Kamer afstemt. Als ik dat niet had gedaan, had men mij een politieke nitwit genoemd.''

Het is misschien gebruik dat je op hoofdlijnen afstemt, maar hier zijn tot in detail afspraken gemaakt. Er worden zelfs programmatitels genoemd in het afsprakendocument van de fractievoorzitters.

,,In dit dossier zijn juist de details politiek gevoelig. Overigens zijn alleen programma's als voorbeeld genoemd. Om aan elkaar duidelijk te maken: `Waar hebben we het hier nu over'.''

Na het debat zei u te hopen dat de Tweede Kamer nu niet gaat traineren. Vreest u dat?

,,De oppositie heeft duidelijk gemaakt dat zij hopen dat dit plan de verkiezingen niet haalt. Dat de omroep inzet wordt van de verkiezingsstrijd. En de Kamer bepaalt haar eigen agenda, in theorie kunnen ze lange termijnen hanteren. Maar als het aan mij ligt is de wet eind volgend jaar goedgekeurd door de Eerste en Tweede Kamer.''