Geboortengolvers scheppen een kloof met jongeren

De sympathisanten van de jongerenbond moeten achter hun beeldschermen en toetsenborden vandaan komen, vindt Maarten Huygen.

De jongerenbond is te fris voor geheimen. Daarom mag ik in het Amsterdamse appartement van de 35-jarige voorzitter, de welbespraakte kleine tengere dr. Mei Li Vos, de bestuursvergadering voor het Alternatief voor Vakbond (AVV) bijwonen, als vertegenwoordiger van alles wat deze groep juist wil bestrijden. Als man van middelbare leeftijd met een vast inkomen boven de 45.000 euro hoor ik volgens een voorstel van de AVV op de schopstoel plaats te nemen. Alleen mensen die minder verdienen, hebben volgens de jongerenbond recht op ontslagbescherming.

Ik ben blij dat ik hier word ontvangen, maar ik voel me toch ongemakkelijk. Hoewel ik evenmin als dit gezelschap liefhebber ben van de gevestigde vakbeweging, lijkt me vergruizing tussen jong en oud geen prettig vooruitzicht. Het is met de vakbeweging net als met het leger: pas als het er niet meer is, merk je wat je mist.

Ontslag kan iedereen overkomen en het adagium is dat mensen het voortaan in hun eentje moeten oplossen. Werkgevers krijgen meer mogelijkheden om hun werknemers te disciplineren. Jongeren, vaak tijdelijk tewerkgesteld, merken de effecten van de liberalisering het eerst maar er komen ook steeds meer ouderen met een onherstelbaar gebroken pensioentje op straat te staan.

Dit jongerenbondje is de zoveelste lans in de flanken van de vakbeweging. Solidariteit is uit de mode, iedereen verlangt maatwerk, is liberaal of sociaalindividualistisch, samen apart, van Groenlinks tot de VVD. Het kan niet anders, het is de tijdgeest, de mensen willen het. De vakbonden komen hoofdzakelijk voor ouderen en verworven rechten op, jongeren sluiten zich daarom nergens meer bij aan.

In de jaren '90 stonden de werkgevers nog op de stoep bij school en universiteit om jongeren te lokken met salarissen en lease-auto's. Nu worden de yups zelf geleased met tijdelijke vol- of deeltijdcontracten. De arbeidsmarkt is een versplinterde lappendeken.

Het lidmaatschap van de AVV kost een tientje en daar kan geen stakingskas van worden betaald. Gedacht wordt aan oproepen tot een consumentenstaking tegen een bedrijf met slechte arbeidsvoorwaarden, de methode Greenpeace. En als er genoeg tientjesleden zijn – het lijkt de omroep wel – kan de bond deelnemen aan het overleg in de SER en met bedrijven gaan onderhandelen over deel-CAO's. Het doel is dat alle werknemers mogen stemmen over door de vakbond gesloten CAO`s, ook niet-leden. Zo werkt het ook bij TNO waar bestuurslid Martin Pikaar de onderhandelingen namens de ondernemingsraad voert. Dat model voor een hooggeschoolde onderzoeksinstelling lijkt me niet op alle bedrijven toepasbaar.

Aan een tafel met wijn, bier, thee, koekjes en snoepjes verzinnen vier meisjes en vier jongens enthousiast ideeën om in de aandacht van de media te komen. Amsterdam is de mediastad, dus er zijn meer dan genoeg contacten voor gratis publiciteit. Die kun je ook uitlokken door actie te voeren tegen de gevestigde macht van ouderen, bijvoorbeeld de vuilnisophalers die eerder met pensioen willen gaan. ,,Laten we het niet-opgehaalde vuilnis op de stoep leggen van de ambtenarenbond AbvaKabo'', oppert er een. Ik bevind mij in hooggeschoold gezelschap.

Dan is er de mobilisatie via internet. De site alternatiefvoorvakbond.nl vult zich met reacties van sympathisanten. Maar na het digitaal delen van gevoelens en ervaringen moeten ze achter hun toetsenborden vandaan komen. Het massaal woedend spammen van tegenstanders kan nog vanuit je huis. Maar één muisklik biedt geen partij tegen de geheven vuist. Een massademonstratie op het Museumplein vorig jaar oktober gaf de aanzet tot reparatie van vroegpensioenen in CAO-afspraken. Voor de AVV is de demonstratie op het Museumplein een sociaal dieptepunt, omdat alleen ouderen profiteerden.

Het is waar, veel Europese geboortegolvers zijn ongeëvenaarde specialisten in de generatiekloof. Toen ze jong waren, veroverden ze vrijheden op ouderen en nu ze ouder zijn, strijden ze tegen jongeren voor het behoud van de zelfverworven rechten. Door de terugval in kindertal zijn de geboortegolvers talrijk. De bevolkingspiramide is een vaas geworden met dertig-plussers als de grootste leeftijdsgroep.

Het kabinet heeft onverdiend medestanders gekregen tegen de vakbonden door duizenden ambtenaren met vervroegd pensioen te sturen. Dat is vooral op rekening van jongere en oudere werknemers die daar nooit meer gebruik van kunnen maken. Tegen deze eenrichtingssolidariteit zijn veel jongere ambtenaren in opstand gekomen. Zes van de acht bestuursleden aan tafel zijn ambtenaar. Mei Li Vos is na jaren van tijdelijke contracten aan de faculteit politicologie van de Universiteit van Amsterdam gevlucht naar de rijksoverheid in Den Haag. In haar rappe tempo vertelt ze gruwelverhalen over tijdelijke jonge medewerkers die al het werk moeten opknappen en bij saneringen het eerst de laan uitvliegen. `Spookhoogleraren' en luie medewerkers met een vaste aanstelling blijven zitten, want je kunt ze niet ontslaan. Er is ook een tweedeling tussen oudere leraren met hoge inkomens en jongere met slechtere loonschalen.

Het ongedaan maken van die generatiekloof lijkt me belangrijk genoeg voor een nieuwe vakbond. Er zijn ook oudere tegenstanders van een vervroegd pensioen. Bestuurslid Nabil Taouati raadt aan om het aantal strijdpunten te beperken. Er ligt een baaierd aan voorstellen die verdeeldheid kunnen zaaien. Wie betaalt zwangerschapsverlof en kinderopvang voor freelancers? Uit de discussie op de site blijkt dat de individualistische freelancers daar tegengestelde ideeën over hebben.

Het verbaast me nog steeds, die afwezigheid van jongeren bij gevestigde sociale en politieke instituten. Bij tal van bijeenkomsten zie ik menigten grijze koppen die snakken naar jongeren. Maar ze komen niet. Deze bond is opgericht, omdat de mars door de gevestigde instituten `te lang duurt'. Maar macht ontstaat alleen tijdens massabijeenkomsten en lange zittingen met sloten van de, door de AVV'ers zo gehate, zure koffie uit aluminium kannen. De stakers op het Museumplein gaven het voorbeeld.