Fouad Laroui: Er is geen conflict tussen Berbers en gearabiseerde Marokkanen

Marokkaanse jongeren in Nederland die zeggen dat er een tegenstelling bestaat tussen twee groepen Marokkanen, hebben geen enkel historisch besef en waarschijnlijk nog nooit een geschiedenisboek ingekeken, zegt schrijver en wetenschapper Fouad Laroui tegen Elsbeth Etty.

Columniste Hasna El Maroudi heeft vorige week haar column in onder andere deze krant moeten staken onder druk van bedreigingen. Ze had geschreven over de tegenstellingen tussen Marokkaanse Berbers en Marokkaanse Arabieren en zich in negatieve zin uitgelaten over het gros van de Berbers. Dat werd haar door veel Berbers nu niet bepaald in dank afgenomen. Wat vindt u van die bedreigingen?,,Die keur ik af, uiteraard. Iedereen heeft het recht om te schrijven wat hij of zij wil. Ik ben voor honderd procent voorstander van vrijheid van meningsuiting.''

Bent u het eens met de column van Hasna El Maroudi.,,Nee, er staat complete onzin in. Die column veronderstelt dat er een tegenstelling bestaat tussen Berbers, ofwel Imazighen, en Marokkaanse Arabieren. Die veronderstelling is nergens op gebaseerd, maar wel heel gevaarlijk. Vooral als daar op internet door allerlei idioten op wordt gereageerd. Als je 10.000 keer herhaalt dat er haat heerst tussen Friezen en Hollanders, komt daar ooit oorlog van.''

Er zijn ook serieuze reacties geweest, zoals die van columnist en filosofiestudent Asis Aynan (NRC Handelsblad, 5 oktober) die schreef dat El Maroudi een probleem aan de orde heeft gesteld dat niet onder druk van bedreigingen in de doofpot mag verdwijnen.,,Ik blijf erbij: het probleem bestaat niet. De indruk wordt gewekt dat er twee groepen Marokkanen zijn. Maar alle Marokkanen zijn van oorsprong Berbers. Een deel is in het verleden verarabiseerd en van dat deel is een nog kleiner deel tot de elite gaan behoren. Die elite heeft het Arabisch als taal geadopteerd. Het Arabisch, de taal van de koran, werd de nationale taal in Marokko, dus in zoverre kun je van discriminatie van de Berbers spreken. Anderzijds kon dat ook niet anders, omdat je het Berbers, dat drie à vier dialecten kent, vroeger niet kon schrijven. Tegenwoordig is dat anders. De taal en cultuur van Berbers wordt sterk gestimuleerd in Marokko, onder andere door IRCAM, een instituut waarvan de directeur voor zijn inspanningen vorig jaar de Prins Clausprijs heeft gekregen.''

Dus als er al een probleem is tussen Berbers en gearabiseerde Marokkanen, dan is dat alleen maar een taalkwestie?,,Ja, er is wel degelijk een taalkwestie, maar die is op te lossen. In Nederland heb je ook twee talen: het Nederlands en het Fries en toch bestaat er geen tegenstelling tussen Hollanders en Friezen.''

Maar als Marokkaanse jongeren in Nederland wél een tegenstelling tussen twee groepen Marokkanen ontwaren, schiet je er toch niets mee op die te ontkennen?,,Jawel, mensen die zoiets betogen hebben geen enkel historisch besef en waarschijnlijk nog nooit een geschiedenisboek ingekeken. Er bestaat een historisch probleem dat niets te maken heeft met Berbers versus `Arabieren', maar met het Rif, waar 80 procent van de Marokkaanse Nederlanders vandaan komt. In de jaren '20 van de vorige eeuw was Abdel Krim daar de grote verzetsheld tegen het Spaanse en Franse kolonialisme. Hij heeft in het Rif de republiek uitgeroepen. Daarna is de Rif-bevolking wegens dat uitroepen van een republiek en ook wegens een opstand in 1958 collectief gestraft door koning Hassan II. Decennialang is het Rif achtergesteld geweest. Dus wat betreft discriminatie van de Rif-bevolking heeft men een punt, hoewel dat echt tot het verleden behoort. Sinds het aantreden van koning Mohammed VI is er een bureau in Marokko dat met niets anders bezig is dan het succesvol ontwikkelen van het Rif. Maar het blijft een moeilijk, bergachtig gebied. Het is mogelijk dat Marokkaanse jongeren in Nederland wier ouders uit het Rif afkomstig zijn, een gevoel van slachtofferschap en achterstelling hebben geërfd.''

Wat is uw eigen achtergrond?,,Mijn moeder is Berber, mijn vader is een gearabiseerde Berber afkomstig uit de prachtige stad Azemmour ten zuiden van Casablanca. Ik ben in Marokko geboren, heb lange tijd in Frankrijk en Engeland gewoond en sinds 1990 woon en werk ik in Amsterdam en ben ik Nederlander.''

Spelen die vermeende tegenstellingen tussen Berbers en Arabieren in Frankrijk een rol?,,Totaal niet. En ook in Marokko bestaat dit antagonisme niet. Tegenwoordig kun je daar zelfs op `Arabische' scholen Amazighs leren. Er bestaat hooguit verschil tussen stad en platteland, maar ook dat wordt minder. Meer dan 50 procent van de inwoners van Marokko woont tegenwoordig in de stad en dat percentage zal alleen maar toenemen.

,,In de grote steden van Marokko spreekt bijna iedereen Arabisch. Je kunt stellen dat de `Arabieren' in de steden wonen. Toch is het niet meer zo dat zij de elite vormen. De politieke en economische elites en de echte rijken zijn Berbers. Hassan Aourid, de belangrijkste vertrouweling van de koning, is niet alleen Berber, maar voorzitter van de culturele vereniging die tot doel heeft de Berber-cultuur nieuw leven in te blazen. De moeder van de koning is trouwens ook Berber.''

Volgens Asis Aynan benadrukken veel Marokkaanse jongeren hun Amazigh identiteit, omdat zij zich willen distantiëren van Arabieren. Ze willen niet geassocieerd worden met de conflicten in het Midden-Oosten of met Bin Laden.,,Ik ben geboren in 1960 en duidelijk van een andere generatie dan die jongeren. Ik voel die behoefte aan het benadrukken van een identiteit niet. Maar als mensen dat wél willen, is daar niets op tegen. Alleen: ze moeten dat niet doen door een conflict te suggereren met denkbeeldige Marokkaanse Arabieren. Van mij mag iemand zeggen: ik ben Berber, geen Arabier, ik heb niets met Bin Laden te maken. Maar waarom zou je je met zo'n argument verdedigen tegen absurde beschuldigingen dat je het terrorisme aanhangt? Alsof iemand die zich Arabier voelt automatisch wél achter Bin Laden staat.''

Kunt u zich iets voorstellen bij de woedende reacties die de column van Hasna El Maroudi heeft opgeroepen bij mensen die zich Berber voelen en uit het Rif komen?,,Ach, ze heeft het onhandig aangepakt door beledigende woorden te gebruiken. Als je zelf uit het Rif komt en je hebt een duidelijke Berber-identiteit, dan kan ik me voorstellen dat je heftig reageert. Dat is menselijk. Maar mensen moeten zich niet aanstellen en ophouden met bedreigingen.

,,Er is geen oorlog tussen Berbers en `Arabieren' en probeer die dan ook niet te construeren. Het is echt een nep-probleem, nogmaals ook in Marokko zelf. Er bestaat, behalve de taal, ook geen enkel verschil in cultuur of godsdienst tussen Berbers en `Arabieren'. Bijna honderd procent van de Marokkanen is van de soennitische-malekitische school, in beide `groepen' zijn evenveel ongelovigen, dogmatici of gematigden aan te wijzen. Ook uiterlijk zie je geen enkel verschil. In Marokko zijn veel problemen, zoals armoede, onderontwikkeling, werkloosheid en in de nabije toekomst: water. Creëer geen problemen die er niet zijn.''

Wat adviseert u Hasna El Maroudi?,,Flink studeren, vooral ook geschiedenis. En ik gun haar een prachtige toekomst in de Franse modewereld, want ik heb begrepen dat ze dat graag wil.''

Heeft u zich als romanschrijver wel eens verplaatst in moderne moslima's als zij?,,Ha, mijn nieuwe roman `Het tragische einde van Philomène Tralala' gaat over een energieke, vrijgevochten, zwarte, lesbische moslima die carrière wil maken in het Parijse literaire wereldje en daar ramp na ramp veroorzaakt. Ze vecht ook met haar vuisten tegen overheersende mannen. Dat loopt niet goed af.''

Is de roman een statement over de islam?,,Nee, het is een roman. Wat de islam betreft werk ik aan een theoretisch boek dat volgend jaar uitkomt en waarin ik een moderne visie op het geloof wil geven.''