Eindelijk alleen. Jane Fonda over haar mannen, haar werk, haar leven

`Veel jonge vrouwen denken dat ze niet goed genoeg zijn', vertelt de Amerikaanse filmster aan Yaël Vinckx, en herschikt haar benen op de glazen salontafel

Je zou niet denken dat ze 67 jaar oud is. Die hoge jukbeenderen, die zinnelijke mond, die strakke hals. Maar de zilveren wandelstok verraadt dat Jane Fonda bejaard is. Ze wijst naar de stok en zegt: ,,Ik heb onlangs een operatie moeten ondergaan.'' Nee, geen borstvergroting. Die liet ze eerder doen, toen haar huwelijk met haar tweede echtgenoot, Tom Hayden, in een dip belandde. ,,In plaats van de crisis te lijf te gaan, nam ik borstimplantaten'', schrijft ze in haar onlangs verschenen autobiografie.

Fonda onderging onlangs een zware heupoperatie. En die speelt haar nu parten - uitgerekend tijdens de Europese promotietour voor haar autobiografie. Vandaar de wandelstok, vandaar de benen op tafel. Verdorie, ze kon vorige week niet eens van Parijs naar Saint Tropez reizen, waar een documentaire over haar eerste echtgenoot, de Franse filmmaker Roger Vadim, in première ging.

Jane Fonda mag dan ouderdomskwalen hebben, haar werklust heeft er niet onder te lijden. De actrice/activiste/fitness-goeroe heeft een vuistdik boek geschreven, getiteld My Life So Far; ze heeft voor het eerst in vijftien jaar in een film gespeeld, de komedie Monster-in-Law; ze heeft een centrum voor tienermoeders in het Amerikaanse Georgia opgezet. Na Europa gaat ze naar Australië, en daarna wil ze naar China, waar haar boek ook wordt vertaald.

Jane Fonda zit in een Amsterdams hotel, niet ver van het Vondelpark. Dat was een eis, zegt uitgeverij Luitingh-Sijthoff waar de Nederlandse vertaling van haar autobiografie dezer dagen verschijnt, want tussen alle verplichtingen door wil de filmdiva zelf haar hondje uitlaten.

Het boek ligt op tafel. In het Nederlands heet het Mijn Leven - het so far uit de oorspronkelijke titel is onvertaald gebleven. ,,Jammer, want `mijn leven' heeft een andere boodschap dan `mijn leven tot nu toe'. Maar de uitgeverij vond dat de zin niet lekker liep. En wat in het belang is van de uitgever, is ook in mijn belang.''

Wie denkt dat Jane Fonda met het verstrijken der jaren haar zakeninstinct heeft verloren, heeft het mis.

My Life So Far is een bestseller; het prijkte deze zomer wekenlang op de eerste plaats van de boeken top-tien in de New York Times. Het boek schetst een beeld van een vrouw die met een peilloos gebrek aan zelfvertrouwen kampt. Fonda vindt zichzelf nooit goed genoeg - niet als actrice, niet als echtgenote en niet als moeder. Daarom zoekt ze haar heil in relaties waarin ze zichzelf vervolgens kwijtraakt. Uiteindelijk komt ze, na acht jaar therapie, gesterkt uit de vele crises tevoorschijn. Maar dan is Fonda al in de zestig.

VADER FONDA: KIL

Fonda is bijzonder openhartig in haar boek; over haar vader, de beroemde acteur Henry Fonda, die op het witte doek zeer charmant was, maar daarbuiten kil en afstandelijk. Jane bedelt wanhopig om zijn liefde. Over haar moeder, een geesteszieke vrouw die ze verafschuwt. ,,Ze liet me een van haar borsten zien. De tepel was helemaal vervormd. Ik had zo'n medelijden met haar, maar tegelijk wilde ik haar dochter niet zijn,'' schrijft ze.

Jaren later hoort Fonda dat de misvormde tepel een gevolg is van een mislukte borstvergroting.

Uiteindelijk belandt haar moeder in een krankzinnigengesticht waar ze met een scheermesje haar keel doorsnijdt. Jane is twaalf jaar oud.

Fonda vlucht in de armen van de Franse Roger Vadim, die films maakt en beroemde vrouwen verzamelt - naast Jane Fonda horen Brigitte Bardot en Catherine Deneuve tot zijn collectie. En Fonda maakt films, zoals het science fiction-achtige Barbarella, over seks in de toekomst. De film wordt een culthit, Fonda een seksbom.

Dan dienen de jaren zeventig zich aan: Jane Fonda wordt actief in de Vietnam-beweging. ,,Vietnam schudde me wakker'', zegt ze desgevraagd. Ze trekt maandenlang door het land om de anti-oorlogsboodschap uit te dragen. De dochter die ze heeft gekregen met Vadim, komt er bekaaid vanaf. En daar voelt ze zich dan weer vreselijk schuldig over.

Ze onderneemt een reis naar het `vijandelijke' Noord-Vietnam die haar op veel kritiek komt te staan. Maar die kritiek valt in het niets bij de storm die opsteekt als ze zingend en lachend plaatsneemt op een stuk Noord-Vietnamees luchtafweergeschut. De camera's flitsen. In het boek vertelt ze: ,,Ik sta op en terwijl ik met de tolk terug loop naar de auto, dringt tot me door wat er net gebeurd is. Oh mijn God. Het ziet eruit alsof ik een poging deed Amerikaanse vliegtuigen neer te schieten! Je moet ervoor zorgen dat die foto's niet gepubliceerd worden.''

Maar het kwaad is al geschied.

HANOI JANE: BESPUUGD

In haar boek biedt ze uitvoerig excuses aan. Ze vertelt: ,,Maar sommige mensen blijven me haten. Laatst, toen ik optrad in een grote Amerikaanse talkshow, heb ik recht in de camera gezegd: het spijt me. Maar het komt niet aan.'' Nog dit voorjaar spuugde een Vietnam-veteraan haar tijdens een signeersessie in het gezicht.

Ze snapt het wel. ,,De soldaten zijn verraden, maar ze kunnen dat hun eigen regering niet verwijten, want dat zet hun hele wereld op z'n kop. En dus geven ze mij, een upperclass actrice, de schuld. Ik ben de ultieme zondebok.'' Daarom heeft ze zich ook nog niet actief tegen de oorlog in Irak gekeerd. ,,Ik leid de aandacht af. Oh, daar heb je haar weer, zeggen ze dan.''

Bij een leven als links activiste/feministe hoort Roger Vadim niet. Ze scheiden (maar blijven goede vrienden) en Fonda ontmoet Tom Hayden, een vooraanstaand Amerikaans activist. Hij draagt een band om zijn hoofd en zijn haar in een vlecht en loopt op rubber sandalen. Jane zelf verandert in die tijd; ze knipt haar lange haren af en ruilt haar minirok in voor een spijkerbroek - al blijft de obsessie met een slank lichaam en de bijbehorende boulimie. Vanaf haar vijftiende lijdt Fonda bijna dertig jaar aan deze eetstoornis.

Fonda en Hayden krijgen een zoon, Troy. Zelfs zijn komst is politiek, zoals alles in die tijd politiek is. Troys geboorte geldt als ,,bewijs van hoop voor de toekomst''. Het einde van de oorlog luidt ook het einde van dit huwelijk in. Fonda pakt haar oude beroep weer op, acteren, en haar echtgenoot kan daar maar moeilijk mee om gaan. Als Fonda aan de vooravond van de aerobic-rage ook nog eens met fitness-lessen en -video's begint, lopen de spanningen op. ,,Hij zag het als een oefening in ijdelheid.''

FITNESS

Op haar beurt raakt Fonda ook geïrriteerd. Haar video Jane Fonda's Workout uit 1982 is volgens eigen zeggen de best verkopende video aller tijden: 17 miljoen exemplaren. Een groot deel van het met fitnessen verdiende geld, 17 miljoen dollar, steekt ze in campagnes ter ondersteuning van haar man die volksvertegenwoordiger van Californië wordt. Zijn geringschattende opmerkingen steken haar. ,,En bovendien: waar had je anders 17 miljoen dollar vandaan gehaald?'', sneert ze in haar boek.

Ze scheiden (maar blijven goede vrienden) en een half jaar later verschijnt een andere man in haar leven: CNN-oprichter Ted Turner. Hij is in alles haar meerdere: rijker, bekender, succesvoller. Van afgunst is in deze relatie dan ook geen sprake. Turner is ook conservatiever. Hij wil dat Jane stopt met werken, wat zij prompt doet. Vanaf dat moment vergezelt ze hem, zelfs als hij gaat jagen en vliegvissen, zijn favoriete hobby's.

Turner wordt haar derde en - vooralsnog - laatste echtgenoot. Ze scheiden als zij 62 jaar is (maar blijven goede vrienden). Daarna trekt Fonda enige tijd bij haar dochter in. ,,Van drieëntwintig stuks onroerend goed met koninklijke afmetingen en een privévliegtuig met zes bedden naar een kleine logeerkamer zonder kasten'', constateert ze fijntjes in My Life So Far.

ALLEDAAGSE PROBLEMEN

Inmiddels heeft ze ,,honderden brieven'' ontvangen van mensen, voornamelijk vrouwen, die zich in My Life So Far herkennen. Want al is haar leven uitzonderlijk, haar problemen zijn alledaags, zegt ze, en ze herschikt haar benen op de glazen salontafel. ,,Het is het verhaal van een jonge vrouw die denkt dat ze niet goed genoeg is, van een jonge vrouw die denkt door perfect te zijn de liefde van haar vader te winnen. De disease to please noem ik dat. Het zorgt ervoor dat je nooit een echt intieme relatie kunt hebben, dat je je eigen hart verraadt, dat je een essentieel deel van jezelf bij de deur achter laat. En geloof me, dit gebeurt bij veel meisjes.''

Toch is er een opvallend verschil tussen Jane Fonda en een `gewoon' meisje. Fonda was altijd financieel onafhankelijk. ,,Klopt. Veel vrouwen blijven bij hun man omdat ze geen keus hebben. Ik had een keus. Daarom wilde ik dit verhaal ook vertellen. Dat zelfs Jane Fonda lang heeft gedacht dat ze niet kon bestaan zonder een man aan haar zijde.''

En ja, wie dat denkt, gaat gekke dingen doen. Zoals de triootjes waaraan Fonda deelnam op verzoek van Vadim, een onderwerp waarover ze lang heeft getwijfeld of ze het in haar boek te berde zou brengen. Maar eerlijk is eerlijk. En dus beschrijft ze hoe ze twijfelde, zich erbij neerlegde en uiteindelijk soms zelf een vrouw uitzocht om mee te vrijen.

Het kan gek lopen. Gisteren nog wandelde ze in Parijs met een vriendin ,,die ooit met Vadim en mij was''. Die vriendin zei: `Had je die trio's niet goed gevonden, dan had hij je verlaten'. Dat deed zeer. Ik wilde horen dat hij dan bij me was gebleven, omdat hij zoveel van mij hield.''

En nu? Nu ze is alleen. Nou ja, alleen? Ze heeft God gevonden. En haar hond. En ze heeft leren te vertrouwen op zichzelf. Ze weet nu dat goed genoeg goed genoeg is. Hoe dat voelt? ,,Fantastisch!'' Al ze zou graag nog een keer verliefd worden. Niet alleen omdat verliefd zijn leuk is, maar ook omdat ze dan kan testen of ze écht iets heeft geleerd.

Jane Fonda: `Mijn Leven'.

Uitg. Sijthoff, 624 pagina`s, € 24,95

In het Filmmuseum in Amsterdam is tot en met 2 november een Jane Fonda-retrospectief: www.filmmuseum.nl