Buigen of barsten, een kwestie van kille calculatie

De vereenvoudiging van het belastingrecht is het eerste slachtoffer van de grote coalitie, meent het Duitse weekblad Die Zeit. Nog voor de formele onderhandelingen zijn begonnen heeft de CDU de SPD al toegezegd dat de loontoeslagen voor nachtarbeid belastingvrij zullen blijven. Deze concessie, meent het blad, is een goed voorbeeld van de manier waarop begunstiging van speciale groepen het belastingstelsel heeft verziekt. Wie een eenvoudig en rechtvaardig belastingsysteem wil, moet alle begunstigingen afschaffen.

Daar komt bij, schrijft het Duitse zakenweekblad Wirtschaftswoche, dat er geen sprake meer is van de noodzakelijke hervorming van de sociale zekerheid. Ook de flexibilisering van de arbeidsmarkt en de vereenvoudiging van het ontslagrecht zijn van de baan. Veel hangt volgens het blad af van de relatie tussen Angela Merkel en haar minister van Financiën. Als dat Peer Steinbrück wordt, de vroegere SPD-minister-president van Noordrijn-Westfalen, valt het mee: hij staat bekend als pragmaticus. Maar als het Jochen Dieckmann wordt, die enkele maanden geleden zijn baan verloor als minister van Financiën van dezelfde deelstaat, dan wordt de samenwerking veel moeilijker. Dan moet CSU-minister Edmund Stoiber de zaak weer vlot trekken, denkt het blad.

Merkel mag dan kanselier zijn, de nieuwe minister van Economische Zaken Stoiber is haar beschermer. Dat komt, denkt het blad, doordat hij goed kan opschieten met Franz Müntefering, de voorzitter van de SPD. Volgens het blad is Stoiber de peetvader van deze coalitie, die hij al veel langer nastreeft. Daar komt bij dat hij als vakminister voor economie en technologie veel kan betekenen voor het thuisland Beieren. Het blad ziet in hem geen minister die orde op zaken kan stellen. Voor hem is de grote coalitie een nationale krachtsinspanning, waaraan ook de ondernemers mee moeten doen, gezien hun ,,maatschappelijke functie''. Maar als de sociaal-economische hervormingen een kans willen krijgen moet de grote coalitie maar gauw sneuvelen, meent het blad.

In een artikel over de Nobelprijs economie voor Robert Aumann en Thomas Schelling noemt het blad de coalitieonderhandelingen tussen CDU en SPD als voorbeeld van een belangrijk principe van de speltheorie: wie het eerst toegeeft, verliest. En als geen van beide toegeeft, volgt een botsing. Einde coalitie, concludeert het blad.

Want samenwerken is niet alleen een kwestie van goede wil en goede trouw, maar ook van ,,kille calculatie'', zo omschrijft het Britse weekblad The Economist Aumanns belangrijkste idee in de rubriek `Economics Focus'. Als je weet dat je elkaar maar één keer zult ontmoeten zul je je gesprekspartner minder vriendelijk bejegenen dan wanneer je vermoedt dat je nog vaker met elkaar aan tafel zult zitten. Is Aumann vooral de wiskundige theoreticus, dan is Schelling de man van de praktische toepassingen. Hij excelleerde volgens het blad in het trekken van conclusies die niemand eerder had bedacht, maar die volkomen vanzelfsprekend leken zodra hij ze duidelijk had gemaakt. Als voorbeeld noemt het blad zijn argumentatie over de dreiging van een nucleair conflict. De beste waarborg tegen zo'n conflict, aldus Schelling, is niet om de bevolking te beschermen, maar de wapens. Met andere woorden, je moet de vijand niet laten zien dat je een aanval kunt overleven, maar dat je terug kunt slaan.

Als dat waar is, dan hebben terroristen en criminelen een machtig wapen in hawala. Dat is een vorm van thuisbankieren zonder papieren die gebaseerd is op vertrouwen. Hawala, constateert het tweewekelijkse Amerikaanse zakenblad Forbes, is dus bij uitstek geschikt voor het financieren van zaken die het daglicht niet kunnen verdragen, inclusief allerlei vormen van misdaad en terreur. En de overheid heeft het nakijken, want volgens het blad is er weinig tegen te doen.

Het probleem is dat hawala voor veel laagbetaalde werknemers uit ontwikkelingslanden die te goeder trouw zijn, de eenvoudigste, goedkoopste en meest vertrouwde manier is om geld over te maken naar het thuisfront dat afhankelijk is van het familielid in het rijke westen. Hawala betekent in het Arabisch zowel `vertrouwen' als `wissel'. Dat wil niet zeggen dat de methode beperkt is tot de Arabisch sprekende landen. Voor de Hindi heet het hundi. En in Zuid-Amerika staat de methode bekend als casa de cambio, wisselhuis. Zo ontdekten de autoriteiten dat Juan Alberto Monsalve, in New York de distributeur van het Colombiaanse drugskartel Norte Valle, zijn casa de cambio gebruikte voor het witwassen van 70 miljoen drugsdollars.

Bankieren zonder papieren is zo populair dat er volgens het blad vorig jaar wereldwijd minstens 150 miljard dollar mee was gemoeid. Dat is 35 procent van alle geldoverboekingen van de rijke landen naar de ontwikkelingslanden. Alleen al in de Verenigde Staten, schrijft het blad, zijn er momenteel zo'n 20.000 informele thuisbanken, meestal als een nevenactiviteit van restaurants en winkels die 24 uur per dag open zijn. De Amerikanen hebben duidelijke aanwijzingen dat hawala ook gebruikt is voor financiering van Al-Qaeda. Maar tot nu toe zijn ze er niet in geslaagd daar hard bewijs voor te vinden, niet op papier en niet digitaal.