British Art Show is niet zo Brits

Aanvankelijk is het scherm nog zwart, met vage witte omtrekken van stengels en bloemachtige vormen. Er klinkt een minimalistisch elektronisch gekras, en de stengels wuiven wat heen en weer. De enkeling die op dit moment het filmzaaltje binnenloopt, maakt direct rechtsomkeert. Een vergissing: de zwarte achtergrond verandert in een kathedraal-achtige omgeving, warm gekleurd in zachtroze en grijze tinten. Er zweven plotseling fragiele peervormige kerstballen door de ruimte, zilver-glinsterend, terwijl er een lieflijk-etherische melodie klinkt. Dan openen de peertjes zich een voor een, van de onderkant, en ontvouwen zich dieprode blaadjes met witte punten: de vruchten zijn bloem geworden. Ze dansen, draaien om elkaar heen, totdat ze, naar boven zwevend, zich weer langzaam peervormig sluiten. Wat overblijft is de lege ruimte van de kathedraal.

`Birth of Art' van de Turkse kunstenaar Haluk Akakçe duurt maar vier minuten, maar is van een hypnotiserende schoonheid. Het digitaal geanimeerde filmpje is te zien op de zesde aflevering van de British Art Show, een iedere vijf jaar terugkerend fenomeen dat de stand van de Britse beeldende kunst op dat moment beoogt weer te geven. De steeds zeer ambitieus opgezette tentoonstelling wordt georganiseerd door het Londense Hayward Gallery Touring, met voor iedere aflevering andere curators, en reist langs telkens andere Britse steden. De British Art Show opende onlangs in de BALTIC gallery in Gateshead.

`British Art' heeft inmiddels weinig meer met landsgrenzen te maken. Zoals curators Alex Farquharson en Andrea Schliek terecht opmerken, is het hele begrip van een door nationale of andersoortige geografische scheidslijnen afgebakende tentoonstelling achterhaald geworden. Dit geeft uiteraard ook de staat van de kunstwereld in Groot-Brittannië zelf weer, die zo internationaal van karakter is geworden in de afgelopen vijf jaar, dat nu de helft van de vijftig gepresenteerde kunstenaars in het buitenland is geboren (vijf jaar geleden waren dat er nog maar zeven van de 54).

De Nederlandse Saskia Olde Wolbers is hier een van de prominente vertegenwoordigers van British Art, met een korte film die het werk van Akakçe in breekbare schoonheid en technisch vernuft evenaart. Haar `Trailer' heeft een intrigerend, melancholieke verhaallijn, verteld in voice-over door een Amerikaanse mannenstem, waarin het Hollywood van de jaren dertig, filmsterren in de Zuid-Amerikaanse jungle, hallucinerende planten en een man op zoek naar zijn verleden op poëtische wijze bij elkaar komen.

Video en film zijn de dominante kunstvormen op deze aflevering van de British Art Show, al hebben de curatoren bewust een zo breed mogelijk scala aan disciplines uitgekozen, van schilderijen, sculpturen en installaties tot de lastiger te definiëren genres. Zo is er een efemere, even geestige als ontroerende kamer-met-beestjes van Tonico Lemos Auad, geknutseld uit pluis dat hij van de kamerbrede grijsbruine vloerbedekking heeft geschraapt.

Een van de indrukwekkendste installaties komt in de vorm van een grote verrassing. Een easyjet-oranje geschilderde kamer, met daarin een nepstrand, nep-palmbomen, felle spotjes, en een kitscherig zwart-plastic monster in het midden, met een schapenvacht over zijn `rug', en een beeldscherm als `gezicht'. Het monster staat gebogen over een glazen bak met zand, waarin een twintigtal kokosnoten ligt. Playa de los Intranquilos heet deze installatie van Siobhán Hapaska, en je zou er zo aan voorbij lopen. Iets over slechte smaak, het westerse vakantie-ethos en dwangmatige comsumptie? De video in het hoofd van het monster laat zien hoe een hand telkens een kokosnoot pakt, in het zand drukt, en dan met één harde klap met een grote ijzeren staaf aan stukken slaat. Dan valt opeens op dat iedere kokosnoot voor de klap zorgvuldig met de drie zwarte stippen, het `snoetje', richting camera wordt gelegd. En dat de opgesloten kokosnoten in de glazen bak vol ontzetting naar de genocide op de video kijken, al hebben er een paar hun gezichtjes wanhopig naar buiten gedraaid. Het is een duizelingwekkende ervaring, oprecht geschokt te raken door kokosnoten.

Niet alleen de schaal van de tentoonstelling, maar vooral ook de diversiteit en uitmuntende kwaliteit van een groot deel van de werken zorgen ervoor dat de British Art Show 6 zijn ambities volledig waarmaakt, en een beeld geeft van een kunstwereld die jaloersmakend opwindend en dynamisch is – een unicum in de geschiedenis van de Show, zoals Britse critici enigszins zuur opmerkten.

British Art Show 6. T/m 8 jan in BALTIC, Gateshead. Daarna in Manchester, Nottingham en Bristol. Inl: www.balticmill.com, www.hayward.org.uk.