VAN DE LEZER

Michiel Koolbergen schreef het boek In de ban van Bomarzo over de tuinen als inspiratiebron voor kunstenaars. Het boek verscheen in 1984. Met dat boek ernaast las ik De tuinen van Bomarzo van Hella Haasse. Omdat in het boek van Haasse geen afbeeldingen voorkomen en in het boek van Koolbergen bijna alle beelden zijn afgebeeld had ik steun bij het lezen van het verhaal. Ik vond het boek toen wel mooi, maar wat droog. Nu ik het herlees merk ik dat de achtergrondkennis van de tijd die Haasse beschrijft over de Borgia's en al die anderen die in het boek de revue passeren wel handig is voor de beeldvorming.

G.C. Versluis

De tuinen van Bomarzo vind ik uiteraard zeer boeiend; Maar moeilijk! Ik zou zeer gebaat zijn bij een gedetailleerde kaart van het gebied en wat familieregisters.

Geke Linker

Voor mij gaat het om de sleutelzin op p. 139: `Niets is gaaf en ondubbelzinnig in het park van Bomarzo, alle sculpturen hebben hun eigen ingebouwde tegenstrijdigheden'. Dat heb ik ook ervaren in Valois. Dit landschap heeft een ingebouwde tegenstrijdigheid van de rationaliteit van de alledaagse ervaring tot de sacraliteit de geest van de plek, met alle verwijzingen naar telkens andere stukken geschiedenis van dien. Mede daarom vind ik het eigenlijk helemaal niet zo belangrijk of die merkwaardige misbaksels en inscripties nu wel of niet moeten worden toegeschreven aan die gebochelde Italiaanse renaissancevorst, aan voorgaande of aan opvolgende generaties. Evenmin doet het er voor mij toe of de seksuele toespelingen verklaard kunnen worden uit de tijdgeest van de jaren '60 van de vorige eeuw. Dat is voer voor geschiedvorsers, niet voor fictieschrijvers en hun -duiders.

J.H.A. Meeus