Reality tv gaat terug in de tijd

Na Engeland en de Verenigde Staten maakt nu ook Nederland - en Vlaanderen - kennis met historische reality televisie. De nieuwe serie Oberon speelt zich af in een Middeleeuws kasteel.

De methode is bekend: er zijn kandidaten die in afzondering opdrachten uit moeten voeren en weggestuurd kunnen worden, er is geld te verdienen, en ook de alledaagste dingen als eten en slapen worden gefilmd. De setting is nieuw. Oberon is een reality tv show die zich afspeelt in het verleden. In de eerste aflevering, die zowel de TROS als de Belgische zender VRT vanavond uitzendt, leidt een raadsheer gespeeld door Huub Stapel de kijker rond in een Middeleeuws kasteel. De opnames vonden deze zomer plaats in Polen, waar eerder al de Zweedse en de Franse versie van het programma werden opgenomen.

In het buitenland is historische reality tv iets minder nieuw. Vooral Groot-Brittannië heeft al enige traditie in het genre. In 1999 zond de BBC Surviving the Iron Age uit, een serie waarvoor een dorp uit de ijzertijd was nagebouwd. De bewoners moesten zich met materialen en technieken die in de prehistorie voor handen waren in leven zien te houden. Een jaar later volgde Channel Four met 1900 House, een programma waarvoor een gezin zijn intrek nam in een herenhuis in Londen dat van alle moderne gemakken ontdaan was. Inderdaad beklaagden de kandidaten zich over het gebrek aan comfort en probeerde de vrouw des huizes shampoo naar binnen te smokkelen. 1900 House had zo'n succes dat er nog meer huizen werden gemaakt, zoals Manor House, een reality versie van Upstairs, Downstairs en 1940 House, waarin de bewoners op oorlogsrantsoenen moesten zien te overleven.

Ook de Amerikaanse publieke zender PBS vond in het format een succesrijke methode om Amerikanen bij hun geschiedenis te betrekken. Frontier House en Colonial House trokken miljoenen kijkers en voor deelname meldden zich duizenden kandidaten. De inschrijving voor Texas Ranch House is net gesloten. Critici schamperen dat zo'n `Big Brother in costume' niets met geschiedenis te maken heeft. Nee, riposteren de makers. ,,De series laten zien hoe mensen uit de eenentwintigste eeuw zich aan historische omstandigheden aanpassen,'' meent Beth Hoppe, een van de Amerikaanse producenten. Die omstandigheden kunnen ze zo accuraat mogelijk maken. De mensen niet. Toch zijn sommige omstandigheden ook niet meer na te bootsen. De cowboys in Texas Ranch House krijgen bijvoorbeeld geen geweren. En hoe moet het met de jongen die in de kerk van Colonial House als homoseksueel uit de kast kwam? Een historisch verantwoorde reactie vinden wij niet meer gepast.

Tijdreizen blijkt het veiligst als de deelnemers zich concentreren op het gebruiken van oude technieken. Tegelijk met Oberon wordt vanavond op de BBC een aflevering uitgezonden van Tales of the Green Valley, een serie waarin vijf historici en archeologen een boerderij uit de zeventiende eeuw in Wales draaiende moeten zien te houden. Ze bewaren hun urine om er wasmiddel van te maken. Zo is het format een soort populaire variant op experimentele archeologie. Oberon lijkt eerder het andere uiterste. In de eerste aflevering worden de Middeleeuwen vooral als decor gebruikt voor een `psychologisch spel', zoals het Vlaamse productiehuis Kanakna - eerder verantwoordelijk voor onder meer Expeditie Robinson en Peking Express - het omschrijft. Hun eigen voedsel hoeven de kandidaten bijvoorbeeld niet te bereiden, laat staan te verbouwen. Maar in de volgende afleveringen worden wel nog bier brouwen en spinnen beloofd. En een toernooi.

Oberon, Ned.2, 20.30-21.25u, België 1, 21.15-22.05u. Website: www.tros.nl/oberon. Tales of The Green Valley, BBC 2 20.30-21.00u.