Onzekere toekomst voor Nederlandse suiker

Binnenkort nemen de Europese ministers van Landbouw een cruciale beslissing over de toekomst van suikerbietentelers in de EU. ,,Met dit plan zijn er bijna alleen maar verliezers.''

In kaarsrechte lijnen graast de rooimachine het perceel bieten af. Een tractor met oplegger meldt zich om de lading over te nemen en vervolgens langs de kant van de weg te storten – klaar voor vervoer naar de suikerfabriek. Landbouwer Arjan de Jong staat erbij en kijkt ernaar, in een verrassende nazomerzon die ook dit stukje Hoeksche Waard verwarmt. ,,Zon overdag, koud 's nachts: perfect weer. Zo krijgen de bieten een hoger suikergehalte.''

Enkele tientallen kilometers naar het zuidwesten, bij de fabriek van de Suikerunie in Dinteloord, is het een komen en gaan van vrachtwagens en binnenschepen met bieten. ,,Dat gaat zo 24 uur per dag door, behalve zondag overdag'', zegt fabrieksmanager Frank van Noord. Lekker weer ja, beaamt hij, maar voor hem mag het net iets minder zijn. ,,De zon stimuleert de bieten om verder te groeien en dan eten ze hun eigen suiker op.''

De bietencampagne 2005 is in volle gang. Van begin september tot eind december leveren ongeveer 16.000 telers 5,7 miljoen ton bieten aan de drie suikerfabrieken die Nederland nog heeft. Maar over de campagne hangt de dreiging van een onzekere toekomst. Volgens plan nemen de Europese ministers van Landbouw volgende maand een cruciale beslissing over de toekomst van suikerbietentelers in de Europese Unie. Op tafel ligt een voorstel van eurocommissaris Fischer Boel (Landbouw) om de garantieprijs in twee jaar tijd te verlagen (zie `Voorstellen Europese Commissie ingrijpend voor suikermarkt').

,,We zitten dan op het randje of we kiepen eroverheen'', voorziet Jos van Campen, voorzitter van de raad van beheer van Royal Cosun, het moederbedrijf van de coöperatieve Suikerunie, als het plan van Fischer Boel doorgaat. ,,Willen de boeren ons nog wel blijven leveren als ze zo'n lage prijs voor hun bieten krijgen?'' Op het bietenveld in Mookhoek sombert De Jong: ,,Met dit plan zijn er bijna alleen maar verliezers. Ook de consument zal er niet veel beter van worden. En de Nederlandse boeren produceren al heel efficiënt.''

Met haar plan wil Fischer Boel het laatste landbouwproduct waarvoor binnen de Europese Unie nog een speciaal regime is, in lijn brengen met het vernieuwde Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) dat de EU in 2003 is overeengekomen. Dat betekent: afbouwen van subsidies en verschuiving van de financiële steun van producten naar producenten.

In het geval van de meer dan 300.000 suikerbietentelers in de Unie zou de prijsverlaging voor suiker deels worden opgevangen door inkomenssteun. Bovendien wordt de export van overtollige Europese suiker niet langer gesubsidieerd. Niet meer dumpen dus op de wereldmarkt, zoals vaak het verwijt aan de EU luidt. Het zou een extra troefkaart opleveren voor de EU op de ministersconferentie van de Wereldhandelsorganisatie (WTO), half december in Hongkong.

Het plan betekent voor het bieten telende lid van de coöperatieve Suikerunie een gemiddelde inkomensachteruitgang van 7.000 euro per jaar, zegt boer De Jong. Bovendien kan het leiden tot een verlies van 11.500 arbeidsplaatsen in de hele suikerketen. De lobbyorganisatie van de Nederlandse suikersector is onlangs de campagne `Houd suiker in Nederland' begonnen, bestemd voor zowel Haagse als Brusselse oren. Het Platform heeft een alternatief bedacht waarbij de volgens woordvoerster Ingrid Wouda Kuipers ,,inderdaad noodzakelijke'' hervormingen over een langere tijd worden uitgesmeerd en de telers een hogere compensatie krijgen.

In het hele parlement heeft de noodkreet van de suikersector weerklank gevonden. Maar het kabinet steunt de opvatting van eurocommissaris Fischer Boel. ,,Het kabinet is van mening dat de hervormingen van het GLB moeten worden voortgezet op de ingeslagen weg en vanuit dat opzicht worden de voorstellen van de Commissie dan ook verwelkomd'', schreef minister Veerman (Landbouw) vorige maand in een brief aan de Kamer.

,,Teleurstellend'', noemt Van Campen van Cosun de brief. Hij spreekt consequent over `de brief van het kabinet' en stelt dat ,,het kabinet strenger is dan Veerman wil zijn''. Van Campen denkt dat de Nederlandse minister ,,een bemiddelende rol wil gaan spelen'' op het suikerberaad van de Europese ministers, dat voor eind november is voorzien. Als oud-voorzitter van Cosun en eigenaar – op afstand – van een quotum van 20 hectare suikerbieten in de Hoeksche Waard is Veerman bovendien een man die het suikerdossier ook uit de praktijk kent.

Een soortgelijke bemiddelende rol, met name gericht op dwarsligger Frankrijk, speelde de minister in 2003 bij de hervorming van het GLB. Ditmaal zijn er meer tegenstanders van het Commissie-voorstel. In de suikersector wordt immers verwacht dat zowel de Noord- als de Zuid-Europese bietentelers onder het nieuwe beleid de bietenteelt voor gezien zullen houden. Voor Nederland wordt verdere inkrimping verwacht, maar niet het verdwijnen van de bietenteelt.

Terwijl de rooimachine een volgende strook bieten bewerkt, kijkt landbouwer De Jong peinzend voor zich uit. Zal dit zijn laatste campagne zijn, of biedt de winning van bio-ethanol uit bieten nog soelaas voor de toekomst? Het bijmengen van deze brandstof wordt vanaf 2007 verplicht. ,,Bieten telen voor bio-ethanol, graag'', zegt De Jong. Maar bij alle onzekerheid zaait hij volgend jaar misschien wel tarwe in plaats van suikerbieten.