Kostbare criminele carrouselfraude

Internationale misdaadsyndicaten lichten de Europese belastingdiensten voor miljarden euro op zonder dat de landen er greep op krijgen. De Europese Commissie houdt er rekening mee dat de schade meer dan 100 miljard euro bedraagt. De criminelen slaan met de zogenoemde carrouselfraude schaamteloos en tamelijk risicoloos munt uit de zwakke kanten van de Europese Unie.

De buit van de misdadigers bestaat uit BTW-geld. De regels voor die belasting zijn in de hele Unie gelijk. Maar de BTW-wetgeving is slechts half voltooid. Aan de grens rekent elk land nog zijn eigen BTW-zaken af. Het andere land bouwt weer een nieuw dossier op. Daar maken de fraudeurs gebruik van. Zij kopen containers vol kleine maar (zogenaamd) kostbare spulletjes, zoals computeronderdelen (CPU's) en mobieltjes. Volgens de regels stort de belastingdienst de op de aankoopprijs drukkende BTW op de bankrekening van de ondernemer die de spullen koopt. Die moet zelf de BTW die hij bij verkoop (in het buitenland) op zijn nota zet, aan de fiscus afdragen. Dan is de cirkel rond. Per saldo houdt de staat er de BTW over de winst aan over. Dat is ook de bedoeling van de wet.

De crimineel draagt de BTW niet aan de staat af. Met het eerder aan hem uitbetaalde BTW-geld vertrekt hij met de noorderzon en zijn BV - een zogenoemde plof-BV - blijft leeg achter. In het volgende land gaat het precies zo. Zo ontstaat er een criminele carrousel van goederen die door verscheidene landen circuleren.

Het gaat niet om kleinigheden. In één zo'n carrousel zwierf ooit veertien ton aan mobieltjes als één enkele zending van land tot land; dat is een jumbojet vol. Het klinkt ongelofelijk maar zoiets kan makkelijk 35 keer gebeuren voordat een of andere belastingdienst lont ruikt. Dus 35 keer blijft een Europese belastingdienst achter met een plof-BV. Als uiteindelijk de handel in beslag wordt genomen, is de crimineel met een standaardcarrousel 2 miljoen euro rijker, of meer. Toen de Engelse fiscus in april 2003 een netwerk oprolde, zakte de export van mobieltjes van het Verenigd Koninkrijk naar Nederland in één klap terug van 300 miljoen pond (435 miljoen euro) naar 30 miljoen pond (43,5 miljoen euro). Bij de ontmaskering van de constructie blijven de organisatoren buiten schot; handlangers worden soms wel opgepakt. Die kunnen dan vijf jaar achter de tralies verdwijnen. In een criminele verlies-en-winstrekening gaat het om vrijwel risicoloos verdiend geld.

Illustratief voor dit bizarre circuit is het door de Britse regering gegeven voorbeeld van een 21-jarige Engelse jongeman die de truc deed met computerchips. Zijn carrousel viel pas op toen hij al te gretig werd. Verblind door succes nam hij uiteindelijk in zijn eentje 10 procent van de wereldhandel in die chips voor zijn rekening. Een statisticus bracht de jeugdige overmoed ten val. Doorgewinterde criminelen pakken het steeds geraffineerder aan omdat de opsporingsmethoden, zeker in Nederland, langzamerhand verbeteren. Zij hebben een nieuwe zwakte ontdekt: die van de hebzucht van bonafide ondernemers. Mensen die misschien hier en daar wat sjoemelen maar niettemin bij de fiscus als keurig bedrijf bekendstaan. Dit soort bedrijven krijgt, zonder dat zelf echt door te hebben, een rol in de carrousel. De ondernemer krijgt bijvoorbeeld voor een prikkie een `container mobieltjes met waterschade' aangeboden. Tegelijk - wat een toeval - komt hij in contact met een opkoper die net op zoek is naar een container mobieltjes met waterschade. Handel is handel, dus er is al snel een winstgevende deal gesloten. Het bonafide bedrijf verwerkt de hele transactie keurig in de boekhouding. De fiscus kijkt vooral naar administratieve risicosignalen. Als in een verdacht ogende transactieketen een gewoon bedrijf opduikt dat al jarenlang zonder problemen belasting betaalt, gaan de alarmbellen bij de FIOD weer uit. Het bedrijf wordt later wel aangepakt, maar dan zijn de criminelen weg.

Toch pakt de fiscus wel eens wat. In Engeland werd een carrousel opgemerkt toen kartonnen dozen met computeronderdelen na tientallen grensoverschrijdingen uit elkaar vielen. Daarnaast onderschepte de Engelse douane enkele jaren geleden een zending computerchips waarmee in één klap de vraag naar die specifieke chip in Europa, Azië en Afrika bevredigd kon worden.

Bij dergelijke persberichten van de Engelse speurders verbleken de successen die onze eigen FIOD-ECD trots aan de media meldt. Hoewel Nederland een sleutelrol in carrouselfraudes vervult, bleven de gemelde FIOD-successen beperkt tot tweeduizend CPU's (in mei) en veertieduizend mobieltjes (in februari) met een waarde van 5 miljoen euro. Dat klink heel stoer, maar het gaat feitelijk om kruimelwerk, zeker in vergelijking met onze buurlanden.

In Duitsland vestigt de rekenkamer (het Bundesrechnungshof) systematisch de aandacht op carrouselfraude. Die schat de Duitse rekenkamer op 16,3 miljard euro (2004) op een totaal aan BTW uitbetaald bedrag van 138 miljard euro. Krachtig overheidsoptreden beperkt de schade in Duitsland in 2005 tot 15 miljard euro. Het Duitse ministerie van Financiën wordt door het parlement voortdurend scherp gehouden wat de aanpak van de carrouselfraude betreft.

In Den Haag heerst de zelfvoldane en gezapige houding die ook de FIOD-persberichten uitstralen. 2002 was het laatste jaar waarin een Kamerlid belangstelling toonde voor de financiële aderlatingen door de carrouselfraude. Wel uitte de president van de Algemene Rekenkamer, Saskia Stuiveling, eerder dit jaar tegenover deze krant haar zorgen. Zij wees erop dat de Europese criminelen over veel modernere automatiseringssystemen beschikken dan de Europese belastingdiensten.