De redding komt van buiten

In een wereld waarin een zwaard een naam heeft en een ring het Kwaad bevat, is doorgaans weinig plaats voor humor. Het is essentieel dat de lezer van fantasy serieus neemt wat geschreven staat, want met de lach sneuvelt al gauw de spanning.

Totdat J.K. Rowling kwam, zag en overwon was magie in literatuur voor iedereen vanaf tien jaar over het algemeen een hoogst ernstige zaak. In toververhalen voor jongere kinderen was dat al langer anders; de tovenaar was zijn bril wel eens kwijt, de heks struikelde over haar eigen dorre tenen. Maar na deze `sprookjestijd' viel er in het genre bar weinig te lachen. Het is Rowlings grootste verdienste dat ze deze ijzeren genrewet doorbrak.

Velen zijn haar intussen gevolgd, zoals ook velen claimden voorloper van haar te zijn. Maar er is maar één kinderboekenschrijver die werkelijk aanspraak op die titel kan maken. De in 1934 geboren Britse Diana Wynne Jones, die tijdens haar studie in Oxford werd opgeleid door J.J.R. Tolkien en C.S. Lewis, begon eind jaren zeventig met haar `Chrestomanci'-reeks. Er verschenen tussen 1979 en 1988 vier delen. Uitgeverij Ploegsma bracht ze in de afgelopen jaren hier in Nederland opnieuw uit.

De toverwereld die Wynne Jones schiep ligt net als die van Harry Potter dicht in de buurt van de ons bekende. Ook haar boeken kenmerken zich door parodistische elementen, door satirisch gespiegel, door grappen en grollen en door serieus te nemen spanning. Onlangs verscheen in Engeland en Nederland plotseling een nieuw, vijfde deel: Het wisselkasteel.

De hoofdpersoon uit het nieuwe boek, Coen, is geen hoogbegaafd tovenaarskind. Hij is meer een stumperende idioot die, vaak letterlijk, niet weet waar hij het zoeken moet. Zijn moeder heeft geen tijd voor hem, zijn vader is dood, zijn oudere zus gaat het huis uit. Volgens zijn oom, eerzaam boekhandelaar, tovenaar in zijn vrije tijd, heeft Coen een `slecht karma'. Hij heeft iets verprutst in een eerder leven en daar moet hij nu voor boeten. Zoals altijd bij Wynne Jones komt de uiteindelijke redding van de hoofdpersoon van buiten, uit een parallelle wereld. Zijn naam is Chrestomanci.

Chrestomanci, alias Gabriël de Wit, is de grootste tovenaar die er bestaat en de enige die vrijelijk tussen de twaalf werelden die er in de serie bestaan mag reizen. Hij is een ijdele, onsympathieke volwassene die zonder uitzondering het goede doet. Zijn verschijning is een van de grootste en grappigste vondsten van de serie, maar maakt er tegelijkertijd de zwakte van uit. Doordat de `magiemagister' altijd en overal op kan komen draven kan Wynne Jones zich een slordige verhaalstructuur veroorloven. Op de momenten dat ze er niet uitkomt, gooit ze Chrestomanci in de strijd. Vooral in dit nieuwe boek, Het wisselkasteel, is zijn komst eerder een noodgreep van de schrijver dan een welkome verrassing voor de lezer.

In het pas verschenen De waanzinnige avonturen van Alfred Kropp van Rick Yancey speelt een vijftienjarige jongen, Alfred, de hoofdrol. `Ik had nooit gedacht dat ik de wereld zou redden. Of dat ik daarbij dood zou gaan,' luiden de intrigerende eerste regels van dit boek. Alfred Kropp doet denken aan Forrest Gump uit de gelijknamige film, groot, lomp en zwakbegaafd.

Kropp is uiteraard een wees, die bij zijn oom woont. Oom is nachtportier in een kantoor. Er wordt hem veel geld geboden om een zwaard te stelen uit dat kantoor. Alfred helpt hem bij de diefstal. Het blijkt te gaan om Excalibur, het zwaard van koning Arhur.

De humor en de spanning winnen het bij Yancey maar net van de potsierlijkheid. In een doldrieste werveling van pijlen, kogels, vlammen, bommen en granaten jagen erfgenamen van de Ridders van de Ronde Tafel met Alfred achter Excalibur aan. Er wordt gegrapt, gemoord en gemoraliseerd, net als in de boeken over Harry Potter, maar Yancey ontbeert Rowlings raffinement.

Diana Wynne Jones: Het wisselkasteel. Chrestomanci 5. Uit het Engels vertaald door Huberte Vriesendorp. Ploegsma. Vanaf 10 jaar. 315 blz. €17,95

Rick Yancey: De waanzinnige avonturen van Alfred Kropp. Uit het Engels vertaald door Joris Vermeulen. Thomas Rap. Vanaf 12 jaar. 310 blz. €17,50