Apartheidswet geschrapt maar praktijk is hardnekkig

Het parlement van Zuid-Afrika had er elf jaar voor nodig. Maar gisteren kon de Zuid-Afrikaanse minister van Justitie met gepaste trots melden dat nu toch eindelijk de allerlaatste wet is geschrapt die nog dateert uit het apartheidsverleden.

Die wet werd gemaakt in 1927 en heet de Black Administration Act, door velen de hoeksteen van de gelegaliseerde rassenscheiding genoemd. Die wet bepaalde dat zwarten voor hun geschillen naar een andere rechtbank moesten dan blanken. Die wet regelde ook dat zwarte vrouwen geen eigendomsrechten hadden. En die wet legde bovendien de basis voor de gedwongen verhuizingen van naar schatting drie miljoen zwarten in heel het land.

De wet leefde voort in de Zuid-Afrikaanse bureaucratie, ondanks de officiële afschaffing van de apartheid in 1990 en de veelgeprezen grondwet die het Zuid-Afrikaanse parlement in 1996 aannam en die elke vorm van discriminatie op grond van ras, religie of seksuele geaardheid verbiedt. ,,We zijn hier vandaag om te vieren dat we eindelijk af zijn van dit weerzinwekkende decreet dat het lijden heeft veroorzaakt van zo velen'', zei minister van Justitie Bridgitte Mabandla.

Opeenvolgende blanke regeringen werkten bijna een eeuw aan de scheiding van de rassen en werkten de wetten uit tot in detail. De Landwet van 1913 zorgde ervoor dat bijna 90 procent van de bebouwbare grond uitsluitend voor blanken was. Met het aan de macht komen van de Nasionale Partij in 1948, de partij die zich zei in te zetten voor het behoud van de cultuur van de blanke Afrikaners, werd de wetgeving verfijnd. Zo was er een wet die bepaalde dat blanken en zwarten ten minste 500 meter van elkaar moesten wonen. De Morality Act uit de jaren vijftig verbood elke seksuele interactie tussen de rassen. Zelfs zoenen was verboden.

Kenners betwijfelen of met de afschaffing van de Black Administration Act de laatste stuiptrekking van apartheid is verdwenen. Nog steeds wordt Zuid-Afrikanen gevraagd naar hun ras, als ze zichzelf aanmelden bij het ziekenhuis of een verzekering willen afsluiten. Bent u blank, zwart, gekleurd of Indisch, staat er onderaan de formulieren. ,,Om demografische redenen'', wordt er dan meestal ter verklaring bij gezegd.

Nog steeds is er een wet die seks tussen mannen verbiedt, ook al hebben homo's volgens de grondwet vrijwel dezelfde rechten als in Nederland. En nog steeds pachten honderdduizenden zwarte Zuid-Afrikanen land in de armste wijken, omdat landbezit volgens de apartheidswet verboden was en het alleen mogelijk was om grond te pachten voor een maximale termijn van 99 jaar.

,,Dagelijks lopen we nog tegen de erfenis van apartheid aan'', zegt Willem de Klerk van de rechtswinkel in Johannesburg. ,,Van die kater zullen we nog jarenlang last hebben.''