Advocaten moeten nog even wennen

Rechten studeren kan tegenwoordig ook aan de hogeschool. Studenten stromen toe, maar wat is het beroepsperspectief van dit nieuwe type juristen?

Rachida Bargach (22) zag ze binnenkomen, toen ze als administratief medewerkster bij de rechtbank van Breda werkte. Pas afstudeerde juristen. ,,Ik vond ze gesloten, weinig sociaal.'' Zelf besloot ze na haar mbo-opleiding door te studeren aan een hogeschool. Om meer over het recht te leren. ,,Maar ook omdat ik de sociale kant wil leren: gesprekstechnieken, presenteren, betogen.''

Juist dat soort dingen miste Marinka van Falier (19) bij haar rechtenstudie aan de universiteit. Na een half jaar stapte ze over naar het hbo. ,,Niet omdat ik het niet kon, maar omdat ik meer wil leren dan alleen theorie. Ik wil ook in groepen kunnen functioneren.'' Ze wil na haar hbo-studie terug naar de universiteit voor een masteropleiding, misschien wordt ze advocaat.

Rachida en Marinka begonnen in februari van dit jaar aan de vierjarige opleiding hbo-rechten aan de Juridische Hogeschool Avans-Fontys, tot voor kort de Juridische Hogeschool Den Bosch-Tilburg. Ze worden opgeleid tot juridisch medewerker of adviseur bij de overheid of in het bedrijfsleven. Behalve juridische kennis biedt de studie sociale vaardigheden, omgaan met ICT en dossiers. Er zijn veel praktijkopdrachten en lange stages. Met Rachida en Marinka begonnen nog 449 andere studenten dit jaar met hbo-rechten in Den Bosch en Tilburg. Voor de nieuwe deeltijdopleiding meldden zich vorige maand nog eens 88 eerstejaars.

Hbo-rechten is een hit. Het praktijkgerichte broertje van de academische studie rechtsgeleerdheid bestaat sinds september 2002. De enige aanbieder was Den Bosch, met meteen 224 eerstejaars. Een jaar later wilden zestien hogescholen beginnen met hbo-rechten, waarvan er negen toestemming kregen van het ministerie van Onderwijs. Er meldden zich in totaal 2.079 eerstejaars. In september 2004 waren het er 2.464. In totaal heeft de opleiding nu zo'n 4.000 studenten, waarvan 65 procent vrouw.

,,Rechten is momenteel sexy'', zegt Gerard Hupperetz, directeur van de Juridische Hogeschool Avans-Fontys. ,,Kijk maar naar al die Amerikaanse tv-series over advocaten. Maar ook consumentenprogramma's als Opgelicht en Kassa wekken belangstelling voor het recht.'' Een structurelere verklaring is de toenemende juridisering van de samenleving. Mondige burgers zorgen ervoor dat elke organisatie juridische expertise in huis moet hebben. In navolging van de VS zal ook hier de `claimcultuur' oprukken. Niet per se een positieve ontwikkeling, vindt Hupperetz, maar ,,je houdt het niet tegen''. ,,Net als de toenemende aandacht voor veiligheid is dit geen hype, dit blijft bij ons.''

Volgend jaar gaat de eerste lichting hbo-juristen op zoek naar een baan. Uitgesloten zijn in ieder geval de zogenoemde togaberoepen: advocaat, rechter, officier van justitie of notaris. De vervolgopleidingen voor die functies eisen een masteropleiding als universitair jurist (zie inzet). Wat gaan al die hbo-juristen doen?

Hupperetz garandeert dat alle afgestudeerden binnen een half jaar een baan hebben. ,,Neem de verzekeraars, die zetten in op een groei van rechtsbijstandverzekeringen. Ze hebben beslissers nodig, mensen die een aanvraag kunnen beoordelen. Dat hoeven geen academici te zijn.'' Wel ziet hij twee problemen. ,,Studenten komen naar ons toe met togaberoepen voor ogen. We moeten ze duidelijk maken dat je met juridische kennis ook leuke andere dingen kunt doen. En het veld moet de opleiding nog leren kennen. Grote bedrijven zijn enthousiast, maar op individueel niveau is er veel scepsis.''

Advocatenkantoren zijn nog onbekend met de nieuwe opleiding, bevestigt Els Unger, algemeen deken van de Nederlandse Orde van Advocaten. In haar jaarrede pleitte ze vorige maand voor het inzetten van hbo-juristen als paralegals, medewerkers die advocaten veel voorbereidend werk uit handen kunnen nemen. ,,Advocaten krijgen altijd het verwijt dat ze te duur zijn. Dit kan het antwoord zijn op die klacht.'' Anders dan Angelsaksische advocatenkantoren hebben Nederlandse kantoren vooral advocaten en secretaresses, nauwelijks medewerkers op tussenniveau.

Volgens Georgette Schlick, directeur van juridisch detacheringsbureau Brunel Legal, ,,begint de vraag te komen'' naar hbo-juristen. ,,Er is absoluut behoefte aan de handjes en voetjes in een organisatie, maar het bedrijfsleven wil geen starters, ze moeten minstens een jaar werkervaring hebben.'' Bij een bezoek aan een hogeschool werd Schlick getroffen door het matige lees- en schrijfniveau van de studenten. ,,Uitstekende beheersing van het Nederlands is cruciaal voor juristen. Daar valt voor het hbo nog een slag te maken.''

Niet alle universiteiten staan te juichen bij de opkomst van rechten op de hogeschool. Sommige voelen zich geprikkeld om hun eigen academisch niveau op te krikken. Omdat de Universiteit van Tilburg vindt dat haar rechtenstudie internationaler moet worden en tot de Europese top moet behoren, is men volgens Hupperetz huiverig voor te veel contact met de Juridische Hogeschool. Die is daarom uitgeweken naar de Universiteit Maastricht. Vorige maand tekenden de instellingen een overeenkomst die soepele doorstroom van hbo-juristen naar twee juridische masters in Maastricht mogelijk maakt.

Mede dankzij zware eisen – eerstejaars moeten aan het eind van het eerste jaar 52 van de 60 studiepunten hebben gehaald, anders moeten ze weg – is het niveau van de opleiding hbo-rechten volgens directeur Hupperetz vergelijkbaar met de universitaire studie. ,,Onze tien procent beste studenten zijn beter dan de tien procent slechtste afgestudeerde juristen van de universiteit.''

Kinnesinne tussen universiteit en hogeschool raakt ook de studenten. Derdejaars Leon van de Moosdijk (26): ,,Het verschil zit niet in het niveau, maar in de vaardigheden. Als wij klaar zijn kunnen we meteen aan de slag, een universitaire student moet nog leren werken in een organisatie. Maar wij zullen ons moeten bewijzen in een omgeving die is ingesteld op academici.'' Marinka van Falier: ,,Universiteitsstudenten vinden het oneerlijk als wij na onze hbo-opleiding en een master aan de universiteit ook advocaat kunnen worden. Dat slaat nergens op, want wij doen er langer over. Maar het idee dat wij gelijk met hen kunnen komen, zint ze niet.''