Zwartepieten over vertraging van HSL

De Tweede Kamer debatteert vandaag over de HSL-Zuid, waarvan de opening mogelijk een jaar vertraging oploopt.

Het gerenommeerde Italiaanse bureau Pininfarina heeft hem ontworpen, fabrikant Ansaldobreda, eveneens Italiaans, gaat de nieuwe hogesnelheidstrein voor Nederland bouwen. Maar is deze `designtrein' op tijd klaar om de geplande opening van 1 april 2007 te halen? Nee, zei minister Karla Peijs (Verkeer en Waterstaat, CDA) deze week in een brief aan de Tweede Kamer, een nieuw Europees beveiligingssysteem komt te laat, de snelle treinen zullen op z'n vroegst per 1 januari 2008 gaan rijden. Peijs wees NS als schuldige aan, de treinen zouden te laat zijn besteld. NS ontkent dit en denkt dat uitstel helemaal niet nodig is, er is een oplossing.

,,Wij mikken nog steeds op 1 april 2007 en dat is ook mogelijk'', zegt Jan-Willem Siebers, commercieel directeur van de HSA, de High Speed Alliance waarin NS en KLM respectievelijk een belang van 90 en 10 procent hebben. De HSA stelt voor om het nieuwe beveiligingssysteem ERTMS (European Rail Traffic Management System) wel in te voeren, maar daarnaast een back-upsysteem te installeren. In landen die verder zijn dan Nederland met de aanleg van nieuwe hogesnelheidslijnen zoals Frankrijk, Zwitserland en Spanje zorgde ERTMS eerder voor problemen. Daarom werd daar besloten oude en nieuwe beveiliging naast elkaar te laten voortbestaan, tot het moment dat ERTMS de kinderziekte te boven is. ,,Die combinatie bleek wel te werken'', zegt Siebers, ,,het back-upsysteem konden ze in een jaar installeren, waarom zouden wij dat dan niet kunnen?''

De HSA bestelde in mei 2004 samen met de Belgische spoorwegmaatschappij NMBS twaalf hogesnelheidstreinen bij Ansaldobreda, met een optie op nog eens veertien. Deze treinen zijn onder meer bedoeld voor de trajecten Amsterdam-Rotterdam, Amsterdam-Breda en de verbindingen tussen Nederland en België. De topsnelheid van deze treinen ligt op 250 kilometer per uur, minder snel dan de aanvankelijk voorziene 300. Op het traject tussen Amsterdam en Parijs blijft de Thalys gehandhaafd, die al sinds april 1996 rijdt; tot nu toe reed Thalys in Nederland met een maximumsnelheid van 160 kilometer per uur, vanaf 2007 mag Thalys wel optrekken naar 300 per uur. De hoge snelheden zijn, naast het streven naar uniformiteit binnen de Europese Unie, een extra reden om een nieuw beveiligingssysteem door te voeren om treinen veilig ten opzichte van elkaar en het andere verkeer te laten rijden.

De geschiedenis van ERTMS gaat terug tot eind jaren tachtig van de vorige eeuw. In Europa bestond – en bestaat nog steeds – een veelvoud aan verschillende systemen en netspanningen op het spoor. In opdracht van de EU werd een nieuw, uniform systeem ontworpen. Europese spoorwegbedrijven en treinenbouwers hielden dus al langere tijd rekening met een ander beveiligingssysteem.

In juli van dit jaar kwam er echter een aanpassing van het eerder ontworpen systeem en daar zit volgens Siebers de crux. ,,ERTMS is zeer complex. Een wijziging kun je niet zomaar even doorvoeren. Dat lukt niet met ónze nieuwe treinen, maar ook niet met Thalys. Dus het argument van de minister dat wij de treinen te laat hebben besteld, gaat niet op.''

Minister Peijs opperde deze week in haar brief ook dat de HSA elders treinen zou kunnen leasen die wel aan de voorschriften van ERTMS voldoen. Siebers: ,,Wij hebben dat ook gelezen. Dat heeft ons verrast, want we weten niet om welke treinen dat gaat. Er bestaan wel diesellocomotieven die `ERTMS-compatible' zijn, maar die kunnen uiteraard niet op een geëlektrificeerd spoor rijden.''

Peijs stelde verder dat HSA de kosten vanaf 1 april 2007 moet betalen voor de exploitatie van de hogesnelheidslijn, met of zonder treinen. Siebers kaatst de bal terug: ,,We denken daar anders over. De verantwoordelijkheid voor de specificatie van ERTMS ligt niet bij ons, maar bij het ministerie en bij Infraspeed (het consortium dat de infrastructuur bouwt, red.).''

In het contract tussen overheid en HSA staat dat per maand 8 miljoen euro moet worden betaald voor het recht op exploitatie. Als dit bedrag als boete zou worden opgelegd en daar geen inkomsten voor de HSA tegenover zouden staan, zou dit de financiële ondergang van de alliantie betekenen en het begin van het hogesnelheidsverkeer verder uitstellen. Bovendien is de staat nog altijd voor 100 procent eigenaar van NS en zou de overheid dus zichzelf bestraffen.