`We kennen ze niet, je ziet ze nergens'

Vier kandidaten strijden om het lijsttrekkerschap van de Rotterdamse PvdA bij de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2006. `Nieuwe vitaliteit' versus `nieuwe politiek'.

Wordt het Peter van Heemst, Tweede-Kamerlid sinds 1991? Of Bert Cremers, PvdA-fractieleider in Rotterdam? Dominic Schrijer uit Charlois, landelijk bekend van zijn pleidooi voor spreiding van kansarme nieuwkomers? Misschien Matthijs van Muijen, met zijn dertig jaar de jonge hond in het gezelschap?

Morgenmiddag wordt in Hotel New York de uitslag bekendgemaakt van de PvdA-lijsttrekkersverkiezing in Rotterdam, waarvoor vier kandidaten de afgelopen maanden campagne voerden. Ruim tweeduizend Rotterdamse PvdA-leden, van wie naar schatting de helft boven de zestig is, hebben dan voor het eerst in de geschiedenis van de partij zelf hun lijsttrekker mogen kiezen.

Die lijsttrekker moet het volgend jaar opnemen tegen Leefbaar Rotterdam, de partij van Pim Fortuyn die in 2002 de gemeenteraadsverkiezingen won in Rotterdam (17 van de 45 zetels). Sindsdien vormen Leefbaar Rotterdam, CDA en VVD het college. De PvdA is oppositiepartij, voor het eerst sinds de oorlog. En dat moet veranderen. De PvdA wil weer besturen – als het moet zélfs met Leefbaar Rotterdam. In de meest recente peilingen (juni 2005) staan beide partijen op ongeveer een kwart van de zetels.

Dus worden de gemeenteraadsverkiezingen van 7 maart 2006 in Rotterdam een strijd tussen de `nieuwe politiek' van Leefbaar Rotterdam en de PvdA, die zichzelf overigens niet `oud' vindt, maar spreekt van `nieuwe vitaliteit'.

Niet dat die nieuwe vitaliteit veel bekendheid geniet in de stad. Deze zomer vroegen Rotterdamse onderzoekers namens de PvdA in groepsgesprekken aan Rotterdammers: ,,Kennen jullie raadsleden van de PvdA in de gemeenteraad? Er valt een grote stilte. Hoe komt het nu dat jullie het niet weten? Je ziet ze nergens. Ook niet bij jullie in het buurthuis? Stilte. Hoe komt dat nou, dat we er zo weinig kennen? We kennen ze niet, want ze doen niks spectaculairs.'' Het onderzoek kreeg de naam PvdA Rotterdam: Positie na drie jaar oppositie? en moest ,,via doorvragen achterhalen welke (onderbuik)gevoelens er actueel bestaan ten opzichte van de PvdA''. Uit de conclusies: ,,Een negatief beeld van de PvdA overheerst. (...) Oude, vastgeroeste beelden zijn blijven hangen en het is niet gelukt om ze te vervangen door nieuwe indrukken.''

Dit `oud' versus `nieuw' speelde ook in de campagne voor de lijsttrekkersverkiezing een rol. `Nieuw' is bijvoorbeeld Dominic Schrijer, die zich twee jaar geleden als eerste uitliet over het voor de partij moeizame thema van een betere spreiding van kansarmen over de stad. Als bestuurder van een deelgemeente had hij dagelijks te maken met problemen als gevolg van de concentratie van armoede en uitzichtloosheid in bepaalde wijken. Zijn pleidooi werd omarmd door Leefbaar Rotterdam, dat Schrijers `kansarmen' prompt `allochtonen' en `moslims' noemde. Vervolgens werd het onder het motto `de kleur is niet het probleem, maar het probleem heeft wel een kleur' vertaald in college-actie.

In PvdA Rotterdam: Positie na drie jaar oppositie? is Dominic Schrijer de enige PvdA-bestuurder van wie de ideeën relatief bekend zijn (,,Is wat Dominic Schrijer doet positief of negatief? Heel positief, vindt de persoon die hem noemt. De rest beaamt''). Maar Schrijers zichtbaarheid in de stad betekent nog niet dat hij een grote achterban heeft in zijn eigen partij, waar traditionele opvattingen over de sociaal-democratie overheersen.

Dit speelt wellicht ook bij een ander opvallend verschil met zijn tegenkandidaten. Dominic Schrijer heeft een eigen programma geschreven, met `afrekenbare doelen' als `20.000 kinderen naar de voorschool' of `taalles voor 30.000 Rotterdammers in de komende vier jaar'. Ook het college van Leefbaar Rotterdam, CDA en VVD heeft doelen, die in het collegeprogramma targets worden genoemd.

Bert Cremers en Peter van Heemst wachten het concept-partijprogramma af – waarop de nieuwe lijsttrekker straks overigens wel een zekere invloed heeft. Zij betogen dat de nieuwe lijsttrekker vooral een bepaalde toon nodig heeft. Ze bedoelen: een toon van verzoening als tegenwicht voor de harde toon van het college. Bert Cremers wil in dit verband `een stadsbestuur dat weet om te gaan met de gevoelens die leven en de vele breuklijnen die door de samenleving lopen'. Van Heemst wil `bruggen bouwen en houvast bieden' en heeft `dit motto uitgewerkt in een viertal boodschappen'. Hij ziet een stad voor zich waarin mensen zich veilig voelen, die leuk en aantrekkelijk is voor jongeren, die fatsoenlijk omgaat met ouderen en die werkt.

Van alle kandidaten is Peter van Heemst er de afgelopen twee maanden in geslaagd de meeste aanhang achter zich te verzamelen. Onder hen de Jonge Socialisten Rijnmond en oud-wethouder Hans Kombrink. Kombrink vindt dat de PvdA ,,zich duidelijk moet onderscheiden van Leefbaar Rotterdam''. Volgens hem is ,,de sterke presentatie'' van Peter van Heemst van belang ,,in het mediageweld dat straks gaat komen''. De nieuwe PvdA-lijsttrekker zal de strijd aan moeten binden met wethouder Marco Pastors van Leefbaar Rotterdam, die harde one-liners over allochtonen niet schuwt.

Intussen heeft het campagneteam van Peter van Heemst alle PvdA-leden in Rotterdam gebeld met het advies `op Peter' te stemmen. Uit het kamp van Peter, op www.pvdarotterdam.nl: ,,Ik vond het erg leuk om persoonlijk gebeld te worden. Er werd ook helder uitgelegd dat het voor Peter was. En nadat ik had aangegeven al gestemd te hebben, werd me nog gevraagd of ik nog dingen mee wilde geven over de koers voor de stad. Het gaat dus om meer dan stemmen trekken alleen!''